۷ خرداد ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


گفتگوی موثر با فرزندان نیازمند شرایطی است که اولین و اساسی ترین شرط گفتگو فضای پذیرش است. وقتی فرزند ما بر اساس تجربه های قبلی اش احتمال می دهد که در جریان گفتگو، تهدید شود، مورد توهین و بی احترامی قرار گیرد و فرصتی برای بیان حرف هایش نداشته باشد، بدیهی است که تمایلی به صحبت نخواهد داشت.


فضای پذیرش، زمانی ایجاد می شود که ما به رغم وجود مشکلی، به احساسات و افکار همدیگر احترام بگذاریم و قبول کنیم که انسان ها در هر وضعیتی، ارزشمند هستند.


رعایت همین اصول به ظاهر ساده، گاهی به سادگی آنچه تصورمی کنیم، نیست و ریشه های فلسفی و فرهنگی پیچیده ای دارد. تصور کنیم دانش آموز یا فرزند نوجوان ما، مرتکب عمل زشتی شده است؛ آیا می توانیم بین شان انسانی او و رفتارنادرستش تفکیک قائل شویم؟ اگر کسی به انسان و انسانیت نگرش مثبتی داشته باشد، بعید است که در جریان گفتگو یا هر موقعیت دیگر، به طرف مقابل اهانت کند، ناسزا بگوید یا شخصیت او را زیر سوال ببرد.


جریان گفتگو باید دو طرفه باشد و طرفین فرصت داشته باشند و حرف هایشان را بگویند. بیشتر ما تصور می کنیم موفقیت در گفتگو مشوط به بهره مندی از قدرت سخنوری و تحت تاثیر قرار دادن مخاطب است. در گفتگو باید “شنونده خوب” بودن را نیز تعریف کنیم.


در گفتگو باید منطق رعایت شود. بیشتر گفتگوها به این دلیل به نتیجه نمی رسند که هر یک از طرفین از قبل نتیجه را پیش بینی کرده اند. گاهی ما بزرگتر ها با دانش آموز یا فرزندمان وارد گفتگو می شویم تا ثابت کنیم حق با ماست، نه این که از ما حصل بحث به نتیجه ای مشترک برسند.


حالا شاید بهتر بتوانیم به این سوال پاسخ دهیم که چرا کمتر جرات گفتگو داریم؟ منظور از جرات، آمادگی برای یک گفتگوی واقع بینانه و راحت است که پایانی منطقی داشته باشد.


برای مثال چند موقعیت دشوار را ذکر می کنیم؛

– فرزندمان دیرتر از موعد تعیین شده به خانه آمده است. غرولندی می کنیم و با اشاره و کنایه به او می فهمانیم که از چه چیزی ناراحت هستیم؟

– عکس، وسیله یا نشانه ای از چیزهایی که به نظر ما نامناسب هستند، از اتاق فرزندمان پیدا کرده ایم. قواعد محدود کننده تعیین می کنیم و سخت گیری هایمان را افزایش می دهیم.

– احساس می کنیم که فرزندمان چیزی را می خواهد بپرسد یا حرفی برای گفتن دارد،اما نمی تواند؛ ضمن توضیحاتی مفصل با اصرار از او می خواهیم که حرفش را بزند.

– بر اساس موقعیت سنی فرزندمان، حدس می زنیم که درباره موضوعاتی همچون مسائل جنسی،باید اطلاعاتی به فرزندمان بدهیم،اما با توجیه های درونی،از کار طفره می رویم.


در موارد یاد شده چرا وارد گفتگو نمی شویم؟ بار دیگر به تحلیل مثال های یاد شده و موارد مشابه بپردازیم. برای کسب و افزایش مهارت گفتگو، تحلیل موقعیت ها بسیار ضروری است. می توان برای توجیه ضعف فرهنگ گفتگو، بهانه های زیادی تراشید؛ مانند بی ظرفیتی، توقعات غیر معقول، رفتارهای بی ادبانه، کم تجربگی طرف مقابل یا مخاطب و….؛ اما اینها ما را به جایی نمی رسانند. دامنه ی بسیاری از مشکلات متقابل به این دلیل افزایش می یابد که با فرار از گفتگو به روش های دیگر رو می آوریم.


برای آسان شدن شرایط گفتگو و افزایش آمادگی،لازم است ابتدا نگرش ها و افکار خودمان را بررسی و تحلیل کنیم. گفتگوی موثر مستلزم اجتناب از چنین مواردی است؛

– تلاش آگاهانه یا ناخودآگاه برای پیش بینی نتیجه

– متهم فرض کردن طرف مقابل و پیدا کردن شواهد این اتهام

– راحت نبودن در بیان مسائل و تمایل به پنهان کاری

– استفاده از امتیازهای ویژه برای خود؛ مانند بزرگ بودن، قدرت و …

– خودمداری و اصرار در حق به جانب بودن.


رعایت زمان؛ طولانی شدن گفتگو عوارض منفی متعددی دارد. گفتگو با یک نوجوان نباید بیشتر از نیم ساعت یا حداکثر ۴۵ دقیقه باشد.


رعایت موقعیت؛ اگر چه ممکن است در مدرسه یا خانه، فضای مناسب و خاصی برای گفتگو موجود نباشد، اما نباید از سر ناچاری در هر موقعیتی به گفتگو پرداخت؛ باید مراقب موقعیت بود. گفتگو در محیطی که افراد متفرقه ای حضور دارند، گفتگوی عجله ای و محدود، و گفتگو در موقعیت تنش زا مثلا بلافاصله بعد از دعوا کار درستی نیست.


فراغت از اصل مشکل؛ تلاش برای گفتگو در زمانی که مشکل به وجود آمده یا مدت کوتاهی از وقوع آن گذشته،یکی از رفتارهایی است که کم و بیش بین ما رواج دارد. بعد از یک موقعیت تنش زا، گفتگو فایده ی چندانی ندارد.

مطالب مرتبط :
  1. هدف غایی توسعه فرهنگی و اجتماعی/ همزیستی مسالمت‌آمیز هویتها
  2. چگونه با مطالبات فرزند نوجوان خود برخورد کنیم/ شکل گیری الگوی رفتاری در خانواده
  3. تاثیر تشویق بر خود آگاهی فرزندان/ چگونه فرزند خود را تشویق کنیم
  4. استاد برجسته دانشگاه تهران: در سبک زندگی باید به دنبال حیات طیبه باشیم
  5. ولادت حضرت علی چگونه رخ داد/ چند پند از مولای متقیان

پارک علم و فناوری قم

zohur