۲۷ آذر ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، آیت ‌الله احمد بن محمد علی ‌بن محمد کاظم شاهرودی نویسنده کتاب «حق المبین» در سال ۱۲۸۱ ق در شاهرود پا به عرصه وجود گذاشت. او در دامان والد عالی‌ قدرش تربیت شد و فضائل نفسانى و کمالات اخلاقى را از وى آموخت. دوران تحصیلات مقدماتى را در شاهرود گذراند و براى تکمیل تحصیلات خود با برادر بزرگوارش شیخ حسن به مشهد عزیمت نمود. در آنجا نزد اساتید فن به تحصیل سطوح اشتغال ورزید و با قریحه سرشارى که داشت در مدت کوتاهى از سطوح فارغ گشته و براى ادامه تحصیلات به عتبات عالیات مشرف گردید. اوائل در بحث مرحوم آیت‌الله‏ حاج میرزا حبیب الله‏ رشتى و بعداً در محضر آیت‌الله‏ آخوند ملا محمد کاظم خراسانى حضور مى‏یافت و در اندک مدتى از مبرزین شاگردان ایشان شناخته شد.


ویژگی‌های علمی


مرحوم آقاشیخ احمد در اصول، ید طولائى داشت و فقیهى متبحر بود. نوشته‏ ها و احکامى که در بحث قضا و فصل خصومات از ایشان دیده مى‏ شود، حکایت از شرح صدر فوق‌العاده و فقاهت این عالم متبحر مى‏ نماید. وی تنها یک مرد فقیه یا اصولى نبود، بلکه عالمى بود کلامى که در ادیان و مذاهب مطالعات زیادى داشت و کتاب‏هایى در رد ادیان باطله مانند فرقه ضاله بهائیت تألیف نموده است.


ویژگی‌های اخلاقی و اجتماعی


خدمات ذى‏ قیمت این روحانى عالی‌قدر نزد اشخاص حق شناس فراموش شدنى نیست. در سال قحطى بعد از جنگ بین ‏المللى اول که گندم و خواروبار به طور سرسام‏ آورى بالا رفته بود و در نقاطى مانند تهران و مشهد و غیره کنار خیابان‏ها را جسد فقرا پوشانده بود و نان (اگر بود) به قیمت گزافى خریدارى مى ‏شد، در چنین سالى این غمخوار مردم همت گماشت و از محبوبیت و نفوذ و قدرت خود در راه آسایش مردم حداکثر استفاده را کرد. ثروتمندان و مالکین را به فداکارى دعوت نمود، پول و گندم براى بینوایان جمع کرد و نان را به ‌طور رایگان به حد کفایت در اختیار مستمندان گذاشت.


ویژگی‌های اندیشه سیاسی و اجتماعی


این مرد عالی‏قدر تنها یک روحانى نبود، بلکه یکى از رجال بزرگ سیاست به شمار مى‏ رفت. مردان سیاسى که از شاهرود عبور مى‏ کردند و براى درک زیارت به محضرش شرفیاب مى‏ شدند از احاطه وى در این شهر دور از مرکز به امور سیاسى تعجب مى ‏کردند. با آنکه بعضی از آنها روشنفکر بودند و با ایشان اختلاف سلیقه داشتند، ولى از نظر سیاسى از مؤمنین به حضرتش بودند.


رجل بزرگ روحانیت و سیاست، مرحوم آیت‌الله آقاسید حسن مدرس که از مردان بزرگ سیاست بود به این عالم روحانى ایمان سیاسى داشت و از دوستان صمیمى ایشان بود. آیت‌الله شاهرودی در قضیه تبعید مراجع و آیات عظام از عراق به ایران آرام و قرار نداشت. تحصن در تلگرافخانه و مخابره تلگراف‌های تند، نشانه ‏اى از تأثرات و ناراحتى روحى او بود. مبانى و موضع سیاسى و اجتماعى این شخصیت روحانی را مى‏ توان از سیره عملى و نظرى، یعنى آثارش دریافت. در اینجا به عنوان نمونه به یکی از آثار وی یعنی کتاب «مدنیة الاسلام روح التمدن» اشاره مى‏ شود.


اولین نکته قابل توجه، تأمل در انگیزه تألیف کتاب و زمان آن مى ‏باشد. این کتاب در زمانى چاپ شده است که ایران در کشمکش تغییر سلطنت از قاجار به پهلوى قرار داشت و اروپا نیز جنگ جهانى اول را پشت سر گذارده و انگلستان سیطره و نفوذ خود را در بیشتر کشورهاى اسلامى از جمله عراق حفظ کرده بود. در روسیه انقلاب اکتبر به پیروزى رسیده و اندیشه ‏هاى سوسیالیستى و مساوات‌طلبانه به شرق و غرب عالم گسترش مى ‏یافت. در چنین شرایطی نویسنده به‌ شدت به‌ دفاع از جامعیت و جاودانگى اسلام قیام کرد و براى اثبات آن، کتاب فوق را تألیف نمود که توجه به اسم آن یعنى مدنیة الاسلام روح التمدن، خود نشان از نگاه جامع‏ نگر آن مرحوم دارد.


مؤلف در کتاب حق المبین نیز به صورت متعدد به جامعیت اسلام و شمول آن بر سیاست تأکید مى‏ کند، چنان که مى ‏نویسد: اسلام در برابر سایر دیانات عبارت است از دین مخصوص که عبادات و سیاسات و حدود و مواریث و سایر احکام او معلوم است و او همان دینى است که فرموده‏ اند: «بُنِیَ الإِْسْلامُ عَلَیَْ خَمْس دعائم عَلَىَْ الصَّلاهًِْ وَ الزَّکَاهًِْ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ الوَلایَهًْ».


وى در جاى دیگر کتاب با اشاره به جامعیت قرآن در اشتمال به سعادت دنیا و آخرت مى‏ گوید: جمله‏ اى راجع به انتظام و سیاسات و معادیات و معاشیات و جمله‏ اى راجع به اسرار کائنات و بیان حال ممکنات است از علویات و سفلیات که چه فوائد و حِکَم و اسرار در آنها است و جمله ‏اى راجع به وعد و وعید و انذار و تبشیر و موعظه و نصیحت و ارشاد و هدایت و الحاصل آنچه در او صلاح عُقبى و معاد بوده و آنچه در او صلاح معاش و عمارات دنیا مى‏ شده و آنچه در تکمیل عقول و انفس و ارواح و أفئده و آنچه در تربیت ابدان و اجسام لازم بوده و آنچه متعلق به علویات و سفلیات بوده و آنچه متعلق به اول و آخر خلق و مبدأ و معادشان بوده و آنچه متعلق به جبروت و لاهوت و ملکوت و ناسوت بوده، همه را به شرحى وافى بیان و تشریع فرموده.


نکته ظریف در اندیشه سیاسى آن مرحوم و همچنین اکثر عالمان و فقهاى نامى دیگر که در زمان سلاطین زندگى می‌ کرده‌اند، این است که چنین فقهایى مقتضاى ادله شرعى را حکومت دینى مأذون از امام عصر(عج) مى‏ دانند که از ناحیه آن حضرت به واجدان شرایط و صلاحیت واگذار شده است که فقهاى واجد شرایط مصداق اول آن هستند. لکن این فرض مشروط به وجود شرایط و بستر لازم است، اما در صورت عدم زمینه تشکیل آن، حاکم وقت از باب ضرورت وجود حکومت مى ‏بایست در حد توان به بسط دینى بپردازد و چون بعضی از شاهان در عصرهاى گذشته به ترویج اصل اسلام و نیز مذهب تشیع مى‏ پرداختند و تضعیف آنان موجب تسلط حکومت بیگانه یا غیر شیعى مى ‏شد، فقها از این جهت براى حفظ و تقویتشان در نشر بیشتر اسلام، با آنان رابطه برقرار نموده و چه بسا اجازه و مشروعیت حکومت را نیز بر ایشان تفویض مى ‏کردند و به این وسیله حکومتشان نیز تا حدى داراى مشروعیت مى‏ شد.


سرانجام این عالم وارسته در یازدهم خرداد ۱۳۱۰ شمسی در سن ۶۸ سالگی به دیار باقی شتافت و در قبرستان حاج شیخ قم مدفون گردید.


به گزارش مهر، کتاب حق المبین سه شنبه ۲۵ آذرماه با حضور رئیس سازمان تبلیغات اسلامی و محمدحسن قدردان قراملکی مصحح این اثر طی مراسمی در پژوهشکده باقرالعلوم(ع) رونمایی شد.

مطالب مرتبط :
  1. نویسنده «حق المبین» دغدغه دفاع از دین داشته است/ زمان شناسی از ویژگیهای بارز آیت الله شاهرودی بود
  2. کتاب «حق‌المبین» رونمایی می شود
  3. ابزارهای انسان برای شناخت صفات خدا/ شیوه خواجه نصیرالدین برای اثبات صفات خدا
  4. براهین عقلی برای اثبات معاد/ انسان نباید خطر کند
  5. تلاش برای راحتی دنیوی از دید قرآن و احادیث/ روایتی جالب از امام صادق (ع)

پارک علم و فناوری قم

zohur