۴ شهریور ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، اینکه آیا مطالعه تاریخ سودمند است یا خیر؟ آیا جزء علوم به حساب می آید؟و یا آیا آن طور که برخی پنداشته اند تاریخ مترادف علم ادیان است یا نه؟ همه و همه جزء سوالاتی است که ذهن مورخان را به کنکاش و تلاش برای یافتن پاسخ در این باب می کشاند. بی شک شناخت ادیان و عقاید در نزد قدما امری بسیار با اهمیت بوده و از مورخان دنیای اسلام کسانی چون ابوالحسن مسعودی، یعقوبی و ابوریحان بیرونی به این مساله توجهه خاصی داشته اند.


ابوالحسن بیهقی در تعریف علم تاریخ متذکر می شود: “هیچ واقعه ای از خیر وشر نیست که سانح گردد ونه در عهد گذشته مثل آن یا نزدیک بدان واقعه بوده باشد، پس هم چنان که اطباء از بیماریهای گذشتگان دستور کار برای خویش می سازند اهل خبر نیز از حوادث گذشته سرمشق می گیرند و از آنچه در عهد گذشته از آن احتراز کرده باشند، احتراز می کنند”. طبق این تعریف بیهقی، بسیاری تاریخ را به علم طب تشبیهه می کنندو معتقدند توجهه به جنبه عملی و اخلاقی تجارب تاریخ است که بسیار بیشتر اهمیت دارد.


باید گفت عبرت انگیزی تاریخ که بسیار مورد توجهه قرارمی گیرد مطلبی است که نزد مسلمین و کشیشان قرون وسطی نیز دارای اهمیت خاصی بوده است. در اصل مطالعه تاریخ و اطلاع یافتن از آنچه در گذشته روی داده است رسالت انسانی را واضح تر کرده و باعث آن می گردد تا انسان مسولیت خود را بهتر بشناسد. اگرچه دیگر علوم چون اقتصاد، حقوق، اخلاق و….نیز فوایدی را دارا می باشند وحائز اهمیت هستند ولی باید توجهه داشت که نتیجه ای که از این علوم قابل اخذ است در حد جنبه نظری صرف باقی خواهد ماند وتنها از علم تاریخ است که می توان نمونه ای واقعی از عمل ها وعکس العمل ها را مشاهده کرد.


ولی با توجهه به توضیحات فوق سوالی که کماکان به قوت خود باقی می ماند این است که آیا صرف عبرت گرفتن ازگذشته ونظر به حوادث ورویدادها برای انسان عصر امروز کفایت می کند؟


گرچه تاریخ از گذشته ای دور همواره آئینه عبرت تلقی شده وبه مثابه ترازوی معیار سنجی دانسته شده است اما واقعیت آن است که اشتغال صرف به تاریخ برای آموختن ویا استغراق در آن رفته رفته باعث آن می گردد تا فرد همواره به گذشته وحوادث رفته نظر کرده واز شناخت تاریخ عاجز بماند.


با این تفسیر مطالعه تاریخ تنها هنگای مفید فایده به نظر می آید که اولا بدون غرض ورزی،جانبدارانه وبا پیش زمینه ذهنی صورت گیرد وثانیا با استفاده از نقاط قوت موجود در آن حادثه و رویداد و تطبیق آن شرایط با وضع کنونی راه چاره ای برای برون رفت از بسیاری مشکلات اخذ گردد.


ژان ژاک روسو وبسیاری دیگر چون او معتقدند: “تاریخ عبارت است از آن که فرد بین چندین دروغ آن را که به حقیقت نزدیکتر است بر گزیند وتاریخ چیزی جز یک رشته سفاهت وجنایت نمی تواند باشد”.حتی اگر بر فرض محال این اعتقاد را درست بپنداریم وتاریخ را چیزی جزسفاهت وجنایت قلمداد نکنیم اما قطعا با مطالعه همین جنایات وسفاهت ها چه بسا وجدان انسان توسعه یافته، بیدارتر گردد و تسامح در خور انسانیت شکل بگیرد.


به یقین ارتباط تنگاتنگ تاریخ با بستر جامعه، استمرار آن با زندگی بشر، بشری که بر پایه وحدت و رابطه با ملل و اقوام زیست می کند خود می تواند حساس ترین و در عین حال برترین وجهه تمایز تاریخ از دیگر علوم به حساب بیاید.

مطالب مرتبط :
  1. اهمیت اندیشه‌های نوین در آموزش آکادمیک تاریخ/ لزوم پیوند تاریخ با دیگر رشته‌های علوم انسانی
  2. نشست «هرمنوتیک و تاریخ» برگزار می شود
  3. فلسفه و تاریخ آن منتشر شد
  4. دیدگاه رایج درباره کیهان‌شناسی در تاریخ علم درست نیست/ بنیانگذاران کیهان‌شناسی مدرن کیستند
  5. ضرورت مطالعه فلسفه مضاف در ایران مانند ضرورت تنفس برای موجود زنده است

پارک علم و فناوری قم

zohur