۲۰ مرداد ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، “اخلاق” علمی است که زشتی و زیبایی صفات و ملکات نفسانی انسان را تبیین می کند و راه درمان و دریافت هر یک را توضیح می دهد. بنابراین اخلاق نقش سازنده ای در زندگی انسان دارد و دارای فوائد و آثاری است که بر شمردن آنها می تواند مفید باشد.


- اخلاق و تقویت روان انسان

بعد روحانی انسان با توجه به دلایل مختلف دینی و عقلی از بعد جسمانی انسان برتر و بالاتر است. تمام دانشمندانی هم که برای کانون وجود انسان، روح و روانی قائلند، بر این عقیده اند که روان انسان، بالاتر و شریف تر از جسم آدمی است. این دانشمندان جسم و بدن را به منزله قشر و پوست و روان را به مثابه مغز و لبّ می دانند. دلیل مطلب از نظر عقل نیز روشن است، زیرا بقا و کیان بدن در پرتو روان است و فنای آن به هنگام قطع رابطه با جان، بدن پیوسته در حال تغییر و تحوّل و در مسیر فنا و نابودی است. (و من نعمرهُ ننکَسْهُ فی الخلق؛ آیه مبارکه ۶۸ سوره یس) اما روح دایما به جانب تکامل و ابدیت و به سوی جهان باقی در حرکت است.


برتری روح از بدن از نظر روایات اهل بیت (ع) نیز ثابت و مورد قبول است. علاوه بر روایاتی که صریحا به این موضوع اشاره دارد ، روایات بسیاری نیز تلویحا به همبن موضوع اشاره نموده است. مانند روایتی که امیرالمومنین(ع) می فرماید: در شگفتم که می بینم مردم، شب هنگام که برای آنان غذا برده می شود، خود را به زحمت می اندازند و چراغی روشن می کنند تا ببینند چه چیزی در شکم خود می ریزند، اما به هنگام تغذیه روح، چراغ عقل را با شعاع علم روشن نمی کنند تا ازآثار منفی ناآگاهی و ثمراتی که در اعتقادات و اعمالشان وجود دارد، در امان بمانند. امام حسن(ع) نیز می فرماید: در شگفتم از کسی که در مورد خوراکش فکر می کند، چگونه در مورد معلوماتش نمی اندیشد.


از محتوای این روایات به دست می آید که جنبه روح بالاتر از جنبه بدن است و انسان همیشه باید جانب روح را ترجیح بدهد. با توجه به موقعیت و برتری روح نسبت به تن، از نظر عقل و عرفان و بیان اهل بیت عصمت و طهارت(ع) وظیفه عقلی و شرعی ایجاب می کند که در تربیت و تقویت آن بکوشیم و از اموری که آن را تهدید و تضعیف می کند بر حذر باشیم. تنها راهی که موجب پرواز ملکوتی روح و مانع انحطاط و سقوط آن می شود، تزکیه نفس،یعنی آراستن خود به فضایل اخلاقی و دوری از رذایل است. از این روست که می گویند اخلاق تقویت کننده بعد روانی انسان است.


- اخلاق و تعدیل خواسته ها

دومین فایده اخلاق، این است که تخلّق به اخلاق انسانی و اسلامی، خواسته های مطلق انسان را تعدیل و مهار می کند. در توضیح این مطلب باید گفت تمام کارهای انسان، از خوردن و خفتن و زندگی تشکیل دادن و به طور کلی از مسائل اولیه زندگی گرفته تا جهاد و جنگیدن، اختراع ابزارها و اکتشافات علمی همه و همه برخاسته از خواسته های درونی است؛ یعنی ازیک سلسله قوا و نیروهای باطن نشات می گیرد.


به سخن دیگر، انسان در باطن خود دارای غرایزی است همچون غضب، شهوت و غرایز دیگری که تمام کارهای روزمره انسان بر اساس آنها به منصه ظهور و تحقق می رسد. حال، اگر این غرایز و نیروهای باطنی در میدان وسیع فعالیت خود مطلق و آزاد باشند و به هیچ و جه تعدیل و کنترل نشوند، انسان را به نابودی می کشانند، پس به سبب مصونیت از هلاکت باید تعدیل شوند. باید توجه داشت که وجود هر یک از این غرایز در کانون و جود انسان نعمتی بزرگ از نعمت های الهی است و فقدان آن، نفص فاحشی است برای انسان.


خلاصه اینکه، مطلق و رها بودن غرایز، نقمت و معتدل و مهار بودن آنها نعمت است. غرایز در درون وجود و شریان های بدن انسان، همچون رودهایی است که از کوهساران به سوی دریاها رهسپار می شود. اگر رودخانه ای کم آب یا بدون آب باشد بی فایده است و اگر طغیان کند بنیان کن، ویران کننده و خانمان برانداز است و خسارت های بزرگی به و جود می آورد و باعث نابودی اغنام و احشام می شود، اما اگر به سر حد اعتدال باشد، نه بی فایده است و نه زیان بار و غرایز هم چنین است.


- اخلاق و اجتماع سالم

اگر در یک جامعه، فضایل اخلاقی رواج داشته باشد و اخلاق اسلامی بر آن حکمفرما باشد، بی تردید آن جامعه از آرامش و سلامت بالایی برخوردار خواهد بود. اگر در اجتماعی تعاون، همیاری، انفاق، عفت، تواضع، حسن ظن محبت و به طور کلی عدالت به معنای وسیع و جامعش حکمفرما باشد این اجتماع همان مدینه فاضله خواهد بود که می توان در آن با فکری آسوده به دوری از وحشت زندگی کرد.

مطالب مرتبط :
  1. دین می تواند مقوم و ضامن اجرای اخلاق در جامعه باشد/ عوامل مؤثر در طرح نظریه اخلاق
  2. پیوند انسان با خدا در رمضان تقویت می شود
  3. روزه عملی عبادی و هماهنگ با روح و روان انسان
  4. رابطه اخلاق با عبادت/ چگونه تمام زندگی انسان خدایی می شود
  5. اخلاق سیاسی مورد نظر اسلام/ جامعه­‌ای غیراخلاقی می­ شود که شفاف نباشد

پارک علم و فناوری قم

zohur