۱۶ مرداد ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


مهدی رهبری در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره دسته‌بندی جنبش‌ها و اعتراضات اجتماعی در طول تاریخ گفت: جنبش اجتماعی مفهوم عامی است که هرگونه اعتراض به وضعیت موجود را شامل می‌شود و لزوما سیاسی نیست و اعتراض به مواردی مانند وضعیت اقتصادی، اجتماعی و صنفی را نیز دربر می‌گیرد. در آخرین کتابی که تألیف آن را تمام کرده‌ام به بررسی همین موضوع را پرداخته‌ام.


وی جنبش‌های اجتماعی را در سه لایه کلاسیک، مدرن و پست‌مدرن جای داد و گفت: جنبش‌های اخیر در خاورمیانه که اعتراضات مردم ترکیه آخرین آن‌هاست ترکیبی از نوع مدرن و پست‌مدرن جنبش اجتماعی است.


این مدرس دانشگاه توضیح داد: جنبش‌های اجتماعی عصر کلاسیک در واحدهای سیاسی کوچک و محدوده انسانی و جغرافیایی محدودتری اتفاق می‌افتند و تا اندازه زیادی حالت قومی و قبیله‌ای دارند. در جنبش‌های اجتماعی دوره کلاسیک، رهبران کاریزماتیک و نژاد و مذهب نقش مهمی بر عهده دارند. در واقع بیشتر جنبش‌های این دوره از رهبری کاریزماتیک برخوردارند و اساسا در بسیاری موارد همین رهبران هستند که جنبش‌ها را ایجاد می‌کنند.


“مهدی رهبری” با اشاره به فقدان عوامل مهمی نظیر رسانه و احزاب در جنبش‌های اجتماعی کلاسیک گفت: این در حالی است که رسانه و احزاب تاثیری کلیدی بر جنبش‌های اجتماعی مدرن دارند. جنبش‌های این دوره شکلی وسیع‌تر دارند وابعادی جهانی‌تر به خود می‌گیرند. به غیر از رهبران، احزاب و گروه‌ها نیز بر این جنبش‌ها تاثیر می‌گذارند.


 وی ادامه داد: اساسا جنبش اجتماعی در دوره مدرن متاثر از صنعتی شدن است، زیرا با ورود صنعت به عرصه‌های مختلف تضادهایی مانند مسأله ارباب و کارگر و بورژوازی شکل گرفت. اگر جنبش‌های دوره کلاسیک قبیله‌ای بودند و به درگیری و جنگ داخلی منجر می‌شدند، جنبش‌های اجتماعی مدرن شکلی فراملی به خود می‌گیرند و به شکل تظاهرات خیابانی بروز می‌کنند.


رهبران کاریزماتیک به تاریخ پیوسته‌اند


این پژوهشگر با تاکید بر نقش بی چون و چرای رسانه‌ها بر جنبش‌های اجتماعی عصر پست‌مدرن گفت: در این جنبش‌ها نقش احزاب و رهبران کاهش می‌یابد و در عوض، رسانه‌ها نظیر اینترنت و شبکه‌های ماهواره‌ای به عامل بی‌بدیلی در پیشبرد جنبش‌ها تبدیل می‌شوند. برخلاف دوره کلاسیک، خبری از رهبران کاریزماتیک در عصر پست‌مدرن نیست، چراکه شرایط برای ظهور کاریزما وجود ندارد. سازمان‌های بسیار کوچک صنفی یا بحث‌های جدیدی تحت عناوین دفاع از حقوق بشر، دموکراسی و حقوق زنان یا جنبش‌های خلع سلاح و ضدجنگ نقش اساسی را در جنبش‌های دوره پست‌مدرن ایفا می‌کنند.


وی افزود: انگیزه‌های جنبش‌های پست‌مدرن دیگر نارضایتی از حاکمان نیست بلکه این انگیزه‌ها فراملی و انسانی‌تر می‌شوند. در این دوره هویت‌های جزئی سر برمی‌آورند. قوم یا قبیله‌ای که در دوره کلاسیک سرکوب می‌شدند در عصر پست‌مدرن سر برمی‌آورند مانند گروه‌های کاتالان و باسک در اسپانیا، ایرلندی‌ها و اسکاتلندی‌ها در بریتانیا، گروه کبک در کانادا، چچن در روسیه و تبتی‌ها در چین. این هویت‌های جزئی در عصر مدرن با دسترسی به رسانه‌ها و فضای مجازی تلاش می‌کنند هویت‌های سرکوب شده خود را بازپس گیرند.


وی یادآوری کرد: بسیاری از این گروه‌ها دیگر قابل سرکوب نیستند مانند کردها در ترکیه.


این استاد دانشگاه در دسته‌بندی جنبش‌های اخیر خاورمیانه گفت: باید در نظر داشت که هر یک از جنبش‌های کلاسیک، مدرن و پست‌مدرن می‌توانند در در این دوره که آن را با نام پست‌مدرن می‌شناسیم نیز اتفاق بیفتند همانگونه که جنبش‌های اخیر خاورمیانه که اعتراضات مردم ترکیه جزو آخرین آنهاست، ترکیبی از جنبش مدرن و پست‌مدرن هستند.


وی توضیح داد: انگیزه و شکل جنبش‌های اخیر مدرن هستند در حالی که از ابزارهای پست‌مدرن مانند رسانه بهره می‌گیرند. نارضایتی از سیاست و اقتصاد داخلی انگیزه جنبش‌های خاورمیانه است که جنبه فراملی ندارند و در واقع محدود به مرزهای جغرافیایی می‌شوند. اگر کشورها را به توسعه‌یافته، در حال توسعه و عقب‌مانده تقسیم کنیم، جنبش‌های اجتماعی که عموما در آن‌ها شکل می‌گیرند به ترتیب پست‌مدرن، مدرن و کلاسیک هستند.


رهبری افزود: اگر ما افغانستان را کشوری عقب‌مانده در نظر بگیریم می‌بینیم که جنبش‌های اجتماعی این کشور هنوز شکلی قبیله‌ای و گروهی دارند، این در حالی است که اعتراضات کشورهای در حال توسعه خاورمیانه در دسته جنبش‌های اجتماعی مدرن قرار می‌گیرند. در کشورهای توسعه‌یافته نیز اعتراضات خود را در قالب ضدیت با جنگ و سلاح هسته‌ای و دفاع از دموکراسی، آزادی بیان و حقوق اقشار مختلف نشان می‌دهند.

مطالب مرتبط :
  1. «مطالعاتی در فقه و حقوق اسلامی مدرن» منتشر شد
  2. نقد کتاب «اخلاق در عصر مدرن» در برنامه کارنامه شبکه ۴
  3. دسترسی رایگان به متون فلسفی دوران مدرن
  4. ویژگی اخلاق غیر دینی دوران مدرن
  5. وضعیت ترجمه متون علوم انسانی در کشور مطلوب نیست

پارک علم و فناوری قم

zohur