۱۲ تیر ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


با توجه به این آموزه، همه موقعیت های جهان ناشی از شرایط کافی مقدم بر خود هستند و خود این موقعیت ها نیز شرایط کافی برای موقعیت بعدی به حساب می آیند. از این رو، اگر فردی دانشی کامل از موقعیت جهان در یک لحظه مشخص داشته باشد و قوانین علّی هدایت کننده عملکرد جهان را هم بداند موقعیت جهان در هر لحظه آتی را هم خواهد دانست.


 مهمترین چالش این مفهوم در برخورد با اراده آزاد انسان است. اگر همه امور از جمله انسان بر طبق قوانینی تعیّن یافته اند، آیا انسان قادر به انتخابی آزاد خواهد بود و آیا اراده ای هست که فراتر از این قوانین باشد؟ به تعبیر دیگر، دترمینیسم خطری خواهد بود برای اعمال انسانی و انتخاب هایی که این اعمال بر آنها متکی هستند.


این دوگانگی برای قرن ها ذهن و زبان فیلسوفان و متفکران را به خود مشغول داشته است. به خصوص مشکلاتی که در دترمینیسم برای فاعل اخلاقی ایجاد می کند بسی مورد توجه متفکران و فیلسوفان قرار گرفته است. در این میان، به این تقریر از دترمینیسم که معروفترین آن هم هست با رواج علم جدید- که مدعی ارائه قوانینی برای جهان ماست- بیش از پیش توجه می شود.


دترمینیسم را می توان به معنایی عامتر از دترمینیسم علّی هم به کار برد. در این معنا، هر تعیّن یافتن با یک یا چند عامل را می توان دترمینیسم نامید. مثلاً ما از جامعه، زیست محیط، ژن، فرهنگ، تاریخ، اقتصاد، ارزش، ابزار و … تأثیر می پذیریم و اینها نقش عوامل تعیّن بخش به وجود انسان را ایفا می کنند.


در اینجا، لزوماً قانونی بر تأثیرپذیری انسان از این عوامل حاکم نیست، اما انسان با این عوامل و مشخص ها تعیّن می پذیرد. با توجه به این تلقی، دترمینیسم تکنولوژیک تنها بر تعیّن یافتن انسان با ابزار تکیه می کند و نه ضرورت یافتن انسان با ابزار.


یعنی اگر به ابزار به عنوان یکی از علل تعیّن یافتن انسان نگاه کنیم می توانیم بگوییم که قائل به دترمینیسم تکنولوژیک هستیم. در این کتاب نیز هرگاه دترمینیسم تکنولوژیک سخن می گوییم این معنای عام از آن را مد نظر داریم. این تقریر در فضای فلسفه تکنولوژی مسلط و رایج است، و البته به آن معنی نیست که افرادی در گستره فلسفه تکنولوژی قائل به دترمینیسم تکنولوژیک علّی صرفاً نوعی خاص از دترمینیسم تکنولوژیک به حساب می آید.


در گستره فلسفه تکنولوژیک، این معنا از دترمینیسم به انحای مختلف و با زبان ها و مفاهیم متفاوت بیان می شود. گاهی «ابزار عاملی معرفی می شود که محیط انسانی را می سازد» و زمانی «ابزار عامل پیروزی در نبردها و جنگ ها» به حساب می آید.


در این فضا همچنین «تکنولوژی ها مؤلفه هایی قلمداد می شوند که اشکال زندگی انسانی را به سمت خاصی سوق می دهند. همچنان که آنها را «اشیایی که ساختارهای اجتماعی را مجددا نظم می دهند» نیز تعریف کرده اند. علاوه بر این، « نهاد تکنولوژی عامل جهت بخشی یا ضرورت بخشی به بقیه ساختارهای جامعه» معرفی شده است و « علت همه تغییرات نیروهای تکنولوژیک تلقی شده است که به عنوان نیروی اصلی تغییر تاریخی» ایفای نقش می کند.


همه این عبارت ها نگاهی را به نسبت انسان و ابزار نشان می دهند که، بر طبق آن، ابزار ر نقش عامل تعیّن بخشیدن به انسان و فلسفه تکنولوژی این تقریر از دترمینیسم غالب است.

مطالب مرتبط :
  1. فلسفه تکنولوژی دون آیدی
  2. ابزارهایی که خارج از اختیار ما هستند خطری برای تربیت کودکان هستند
  3. نظریه‌های «انسان‌شناختی هنر» بررسی می شود
  4. براهین عقلی برای اثبات معاد/ انسان نباید خطر کند
  5. بازخوانی آرای دون آیدی/ تکنولوژی شیوه درک ما از جهان و خودمان را متأثر می کند

پارک علم و فناوری قم

zohur