۱۸ خرداد ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


مشهد مقدس به دلیل وجود مضجع شریف رضوی(ع) شهری زیارتی و مورد احترام شیعیان جهان است و شایسته است که با وجود این موقعیت در بین کلان شهرهای ایران و جهان اسلام، جایگاه خود را تا تحقق شهر زیارتی مطلوب، مورد نظر قرار دهد.


این نوشتار با تلفیق سه مفهوم شهر پایدار، گردشگری مذهبی یا زیارت، به عنوان گونه خاصی از گردشگری و شهر اسلامی، با ارائه مفهوم شهر زیارتی ـ اسلامی پایدار در مقام واکاوی و تدقیق مؤلفه های شهر زیارتی مطلوب است. اگر پایداری شهر مستلزم ویژگی ها و مؤلفه های گوناگون طبیعی و فیزیکی، اجتماعی و فرهنگی و اسلامی بودن شهر ناظر بر میزان تطابق قالبهای ذهنی و عینی شهر با آموزه های اسلامی تلقی گردد، شهر زیارتی ـ اسلامی پایدار نیز شهری زیارتی است که با توجه نظری و عملی به آموزه های دین اسلام، مجموعه ای علم و فناوری و آموزشی و … را با فرایندهای توسعه ای سیستمی، کل گرایانه و پویا مد نظر قرار داده و هدفهای اصلی آن، تعالی معنوی، اصلاح کیفیت جامعه میزبان، تأمین تجارب کیفی زائران و حفظ محیط زیست به عنوان میراث الهی است.


این نوشتار قصد دارد با به کارگیری دو مدل مفهومی کنش(پارسونز) و واقعه اجتماعی تام(گورویچ) و تطبیق آن با شهر زیارتی، ملاحظات محیطی و زیرساختهای شهری، مدیریت و سیاستگذاری اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی شهر زیارتی  اسلامی پایدار را مورد بحث و بررسی قرار دهد.


 



بحث و نتیجه گیری


مفهوم شهر براساس معیارهای مختلف ازجمله معیارهای جمعیت، نوع فعالیت، مرفولوژی(ریخت شناسی) و معیار جامعه شناختی(تراکم اخلاقی یا رابطه ای به عنوان معیار اساسی تعریف شهر) تعریف های گوناگونی دارد.


شهر زیارتی نیز شهری است که کارکرد عمده و وجه ممیزی آن، موقعیت زیارتی آن است، اما شهر اسلامی بیشتر ناظر بر پایبندی عملی و نظری به آموزه های اسلامی در فضاها، روابط و ساختارهای یک جامعه شهری است که نه مفهومی دووجهی بلکه مفهومی پیوستاری است.


از تلفیق این دو مفهوم با مفهوم پایداری که ناظر بر توجه همزمان به آثار توسعه شهر در ابعاد اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است، مفهوم شهر زیارتی ـ اسلامی پایدار پیشنهاد شد.


با استعانت از رویکرد سیستمی و دو طرح فرانظری مدل مفهومی کنش و مدل واقعه اجتماعی عناصر چندگانه محیطی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بر حسب مدل مفهومی کنش، به عنوان مؤلفه های اصلی تلقی شدند که هر یک به فراخور بحث، به مؤلفه های کوچکتری نیز قابل تجزیه هستند.


آنچه در نظریه مفهومی کنش مورد تأکید می باشد، نحوه تعامل بین خرده نظامها و نحوه نفوذ آنها در یکدیگر است که هر یک می تواند آثار متفاوتی را به همراه آورد. مدل لایه بندی واقعه اجتماعی نیز رویکردی دیگر در مفهوم سازی سیستم شهر زیارتی و پدیده زیارت است که با مفهوم سازی لایه ای وجوه انضمامی تا انتزاعی واقعیت، می تواند الزام های تعادل یا عدم تعادل سیستمی شهر زیارتی را با مفهوم سازی نماید.


امور انضمامی قالب اجتماعی و گروه های انسانی هستند که در هر یک امکان بررسی لایه های عمیقتری از واقعیات اجتماعی وجود دارد. برای آنکه کیفیت تجربه زیارتی زائران در شهر زیارتی مشهد ارتقا یابد، تعادل لازم در درون و بین لایه های واقعیت اجتماعی از محیط و زیرساختهای شهری تا نمادهای اجتماعی به وجود آید.*


*مقاله تأملی بر مفهوم شهر زیارتی پایدار(الزامها و محدودیتها)، نوشته مژگان عظیمی هاشمی، کتاب نقش زیارت در توسعه گردشگری دینی.

مطالب مرتبط :
  1. بررسی سوغات فرهنگی زائر رضوی؛ راهبردها و راهکارها
  2. بایسته های جایگاه مساجد در جامعه اسلامی بررسی شد
  3. استعداد سازگاری حقوق اسلامی با نیازها و شرایط جامعه در دوره های تاریخی گوناگون بررسی و مکتوب شد
  4. نشست بررسی «تشیع و تجربه حکومت مداری» برگزار می شود
  5. بهره گیری از مهندسی فرهنگ دینی در توسعه کمی و کیفی زیارت

پارک علم و فناوری قم

zohur