۲۳ مهر ۱۳۹۳ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، دکتر سیدابراهیم دیباجی، کتاب “جذب القلوب الی دیار المحبوب” نوشته ابوالمجد، عبدالحق پسر سیف­ الدین سعدالله ترک بخاری دهلوی، متخلص به «حقی» که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، نگهداری می‌شود را معرفی کرده‌اند. متن این گزارش از نظرتان می گذرد.


مدینه‌شناسی


مدینه عربستان، شهر هجرت مسلمانان، تاریخ­ها و سرگذشت­ها داشته است. اسباب و علل پدیداری حوادث و وقایع انسانی در این شهر مقدس و هر جایی دیگر دائمی است و از این رو پژوهش دربارۀ حوادث و وقایع زمانی و مکانی، پایانی ندارد.


از جمله ویژگی­های دانش­های تاریخی و جغرافیایی این است که دانش تاریخ مستلزم دانش جغرافیا، و جغرافیا هم مستلزم تاریخ است، و مصطلح «تاریخی جغرافیا» و «جغرافیای تاریخ» همین پیوند را می­ رساند و همه هستی جز ذات خدای سبحان دگرگونی و تغییر را در پی دارد. استلزام یاد شده میان تاریخ و جغرافیا از آن روست که حوادث تاریخی از پدیده‌­های در «ظرف زمان» بوده و وقایع جغرافیایی از پدیده‌های برآمده در «ظرف مکان» است و هیچ آفریده‌­ای خالی از این دو ظرف نبوده و نیست و بدین ترتیب حوادث تاریخی و جغرافیایی برآمده در دو ظرف زمانی و مکانی به هم پیوسته و پیوندی استوار داشته و دارد و اثبات و ثبوت آنها همواره در گرو پژوهش است.


یکی از وجوه امتیاز ظرف زمان از ظرف مکان این است که هیچ مظروف زمانی توان و قدرت تصرف در ظرف زمان را ندارد – خواه زمان خاص و خواه زمان عام- ولیکن برخی از مظروف­های مکانی مانند انسان، در برخی از انواع ظرف­های مکانی خاص، امکان تصرف را دارند، مانند تصرف در کشورها و شهرها و مکان­های مسکونی و غیره، بنابراین پژوهش­های دربارۀ زمان و مکان و حوادث واقع در آنها بیشترین ارتباط را با مظروف آنها دارد.


سکونت آدمی و ظرف مکان او پیش از درآمدن آدمی به کره خاکی مورد بحث و گفتگو و امر و نهی موجودات عالم مجردات بوده و در متون مقدس هم به وحی آمده: ای آدم تو و همسرت در بهشت برین سکونت گزینید، و پس از گذشت زمانی به بیرون شد آنان فرمان آمد «یا آدم اسکن انت و زوجک الجنه…فأخرجهما مما کانافیه …


من ملک بودم و فردوس برین جایم بود                        آدم آورد در این دیر خراب آبادم


از روزهای نخستین آفرینش  تا پسین آن، تاریخ و جغرافیای آدمی جنبش و دگرگونی داشته و خواهد داشت و جهان و طبیعت چنین است. بسیاری از منابع تاریخی کهن، سویه ­های جغرافیایی دارند، و برعکس آن نیز چنین است، و ازاین رو بر پژوهندگان است که با سبک و سیاق  منابع کهن آشنا باشند تا افاده و استفاده پذیرتر شود. غارنشینی تا قصرنشینی و آسمان‌خراش در­آیی، حوادث تاریخی و جغرافیایی را در پی داشته است، و پژوهنده ناچار است جریان­های ظرف­های زمانی و مکانی را در بوته پژوهش گذارد و نتیجه گیرد.



ابوالمجد، عبدالحق پسر سیف­ الدین سعدالله ترک بخاری دهلوی، متخلص به «حقی» (تولد:۹۵۸ هـ ، درگذشت۱۰۵۲ هـ) که نیاکان او از بخارا به دهلی مهاجرت کرده بودند، در هند اهل دانش و معرفت شده بود، و سفری زیارتی به مکه و مدینه کرد، و در مدینه بر آن شد که سفرنامه­ای تاریخی و جغرافیایی نگارش دهد و از این رو در ۹۹۸هـ/ ۱۵۹۰ م، در مدینه این طرح را آغاز کرد، و یادداشت­هایی نگارش داد، و پس از بازگشت به دهلی در ۱۰۰۱هـ/ ۱۵۹۲م. آنها را ترتیب داده و به پایان رسانده و نام آن را جذب القلوب الی دیار المحبوب نهاده است.


 


جذب القلوب الی دیار المحبوب


نمودی از دلربایی دیاریار


این کتاب، افزون بر داشتن احادیث و اخبار درآمده دربارۀ قداست و فضیلت مدینه هجرت، هم «سفرنامه»، و هم تاریخ، و هم جغرافیا بوده، تا پژوهنده­ای که دربارۀ مدینه اسلامی پژوهش می‌کند، از آن بهره گیرد. از آنجا که این کتاب، سال­های گذشته در هندوستان چاپ سنگی شده و دسترسی به آن جز در برخی ازکتابخانه ­ها، امکان­پذیر نیست، آن را در جهت، نیاز به پژوهش تاریخی و جغرافیایی مدینه هجرت معرفی کردیم. در این کتاب، مطالب سودمندی آمده و از چگونگی ساخت‌وساز بناها، از خانه ­های مسکونی گرفته تا مسجدها و زیارتگاه­ها؛ جاده­ها و راه­ها؛ جای­ها و مکان­های مقدس میان مدینه و مکه؛ بازارهای مدینه؛ برزن­ها و کوی­ ها؛ ده­ها و دهکده­ های اطراف مدینه، و مطالب دیگر، یاده شده و مؤلف آن را در ۱۷ باب نگارش کرده است. بررسی آن، برخی از ابهام­ها و دشواری­های پژوهشی تاریخ و جغرافیای مدینه پیامبر اسلام را روشن می­کند.

مطالب مرتبط :
  1. کتاب «بررسی تطبیقی جنبش‌های اسلامی الجزایر و تونس» نقد و بررسی می شود
  2. نقدی بر کتاب حجاب شرعی در عصر پیامبر (ص)
  3. مجموعه هفت جلدی کتاب های رستاخیز خون ویژه محرم منتشر شد
  4. رونمایی از کتاب «انقلابی اسلامی در غرب»/ این کتاب نگاه جدیدی در مطالعات اسلامی و تاریخی دارد
  5. مروری بر کتاب «مقدمه ای بر حقوق اسلامی» اثر جوزف اسکات

پارک علم و فناوری قم

zohur