۲۴ خرداد ۱۳۹۳ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


امام علی(ع) در خطبه یکصد و ششم نهج البلاغه می فرمایند: ستایش مخصوص خداوندى است که اسلام را تشریع فرمود و راههاى فرا گرفتن و عمل کردن به احکام آنرا براى آنان که خواهانند آسان گردانید، ارکانش را در برابر آنان‏ که به ستیزه بر می خیزند استوار نمود و آنرا براى کسانى که دست‏ به دامنش زنند پناهگاه امنى‏ قرار داد و براى آنها که به حریمش گام نهند وسیله صلح و سلامت‏ ساخت و براى آنان که از منطقش پیروى کنند دلیل و برهان و براى آنها که از آن دفاع کنند گواه و براى افرادى که از آن‏ روشنى بگیرند نور و براى شخصى که آنرا تعقل کند فهم و براى آنکه تدبر کند عقل است‏نشانه است‏براى آن کس که علامتش را بپذیرد، مایه روشن بینى است‏ براى آنکه‏ عزم بر درک حق دارد درس عبرتى است‏ براى آنکه بپذیرد، مایه نجات و رهائى است‏ براى‏ آنکه تصدیقش کند، وسیله آرامش و اطمینان است‏ براى کسى که بر آن تکیه کند، موجب‏ آسایش انسانى است که کار خود را به آن واگذارد و سپرى است‏ براى آنان که اهل‏ استقامتند و به طور خلاصه روشن ترین راهها و واضحترین مسلکهاست.


دلائل روشنى بخشش بلند و آشکار، جاده‏ هایش درخشان و چراغهایش پر فروغ، به‏ میدان مسابقه‏ اى می ماند که محیط پاکى براى تمرین دارد و پرچم نقطه آخر مسابقه بلند و به‏ خوبى دیده مى‏ شود، اسب‏هاى اصیل و پرارزشى براى مسابقه مهیا ساخته، جائزه مسابقه دهندگان‏ بسیار عالى و سوارکاران آن مردمى شریف مى ‏باشند، برنامه این مسابقه تصدیق حق و اعمال صالح راهنماى روشنى بخش و مرگ پایان و دنیا میدان تمرین و قیامت مرکز اجتماع براى مسابقه نهایى و جایزه بزرگش بهشت است.


… تا اینکه خداوند (پیامبرش را فرستاد) و شعله‏ اى براى آنها که می خواهند روشن‏ گردند برافروخت و چراغى پر فروغ بر سر راه گمشدگان وادى ضلالت قرار داد، خداوندا! او (پیامبر) امین مورد اطمینان و شاهد و گواه روز رستاخیز توست او نعمتى است که بر انگیخته‏ اى و رحمتى است که به حق فرستاده‏ اى. خداوندا! بهره وافرى از عدل خویش به وى اختصاص ده! و از فضل و کرمت پاداش‏ مضاعفى به او عطا فرما! بارخدایا بناء آئین او را بلندترین بناها قرار ده و او را بر سر خوان‏ مهمانى خویش گرامى دار! بر شرافت مقام او در نزد خود بیفزا! و وسیله تقرب خویش را به وى عنایت کن! رفعت و بلندى مقام و فضیلت را به او عطا فرما! و ما را در زمره(دوستان و پیروان او) محشور گردان، در حالى که به خاطر کرده‏ هاى خویش نه رسوا باشیم و نه شرمسار نه پشیمان و نه منحرف، نه پیمان شکن نه گمراه، نه گمراه کنند و نه فریب خورده.


شریف رضى مى‏ گوید: این سخن در(خطبه ۷۲) گذشت‏ باز هم بخاطر اضافاتى آنرا در اینجا آوردیم.


و قسمتى دیگر از این خطبه که درباره یارانش مى‏ باشد: از لطف خداوند بزرگ به مقامى رسیده ‏اید که حتى کنیزان شما را گرامى مى ‏دارند و به همسایگان شما محبت مى‏ کنند. کسانى که شما از آنها برتر نیستید و بر آنها حقى ندارید براى شما تعظیم مى‏ کنند، کسانى که از شما حساب مى‏ برند که ترسى از حکومت‏ شما ندارند و نه بر آنها حکومتى دارید. با این حال مى‏ بینید قوانین و پیمانهاى الهى شکسته شده اما شما به خشم نمى‏ آئید، در حالى که اگر تعهدات پدرانتان نقض گردد ناراحت مى ‏شوید، دستورات‏ خدا به شما مى‏ رسید و از شما به مردم و سپس نتیجه آن به شما باز مى‏ گشت، مقام خویش‏ را به ستمگران واگذاردید و زمام امور خویش را به دست آنان سپردید و مأموریتهاى الهى را به آنان تسلیم کردید، آنان به شبهات عمل مى‏ کنند و در شهوات غوطه‏ ورند، به خدا سوگند اگر دشمنان، شما را در زیر ستارگان آسمان پراکنده کنند، باز خداوند(نسلهایى از) شما را براى روز انتقام از آنان گردآورى مى‏ کند.


توضیح:


[۱]در کتاب اصول کافى درباره‏ «توصیف اسلام‏» بعضى از قسمتهاى این‏ خطبه آمده است و در کتاب امالى شیخ طوسى از اول خطبه تا «و الجنة سبقته‏» با کمى تفاوت نقل گردیده است.(مستدرک و مدارک نهج البلاغه صفحه‏ ۲۴۹)


عدالت خواهی و تساوی همه افراد در برابر قانون یکی از مهمترین ویژگیهای فرهنگی اسلام است. در فرهنگ سنتی عرب جاهلی، حق و حقوق و قانون، جایگاه مشخصی نداشت تا نیازمند سنجشی بنام عدل باشد. هر آنچه که رئیس قبیله به عنوان حاکم مطرح می کرد، همان قانون و حق بود و بقیه مجبور به اطاعت و فرمان برداری بودند؛ اما در فرهنگ مذهبی اسلام، قانون الهی مطرح است و از فرد و جامعه، هر کدام حقوقی دارند که برای اجرای درست قانون و استیفای دقیق حقوق، سنجش عدالت مطرح است و افراد و حاکمان براساس این معیار عادل و یا ظالم خوانده می شوند. در این که در حکومت امام علی(ع) این فرهنگ بیش از شاخصه های دیگر مورد توجه بوده، جای هیچ شک و شبهه ای نیست.


مصلحت گرایی، یکی دیگر از ویژگیهای فرهنگی اسلام است. آنچه در فرهنگ جاهلی مطرح بود، برتری یک نژاد و افرادی از یک قبیله و اینکه باید تنها منافع ایشان مد نظر باشد. اما در فرهنگ مذهبی که امام علی(ع) معلم و مروج آن است، مصلحت جامعه جایگاه ویژه ای دارد؛ به طوری که امام(ع) در مقابل وقایعی که پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) اتفاق افتاد، با اینکه امامت و جانشینی از آن حضرت(ع) بود؛ ولی وقتی که مصلحت چنین ایجاب کرد که جامعه اسلامی نوپا دچار پراکندگی نشود، از حق فردی خود گذشت و به مصلحت عمومی جامعه اندیشید و نه تنها مخالفتی با آنچه انجام گرفته بود، ابراز نداشت؛ بلکه به شهادت تاریخ، خلفای سه گانه را نیز یاری نمود تا جامعه اسلامی از بحران مصون بماند.


یکی دیگر از شاخصه های فرهنگی اسلام مسئولیت فردی و اجتماعی است. از شاخصه های فرهنگ جاهلی، این بود که اشخاص در برابر اجتماع و حتی در قبال اعمال خود هیچ مسئولیتی نداشتند و تنها قبیله، پاسخگوی اعمال ایشان بود اما در فرهنگ مذهبی اسلام، فرد در برابر اعمال خود مسئولیت دارد؛ لذا امام علی(ع) در فرمان حکومتی خود به مالک اشتر، هشدار می دهد که تو و خاندانت و نزدیکانت، همگی موظف هستید که با مردم با انصاف رفتار کنید. همچنین حضرت علی (ع) در موارد متعدد پیرامون مسئولیتهای اجتماعی سخن فرموده اند. به عنوان نمونه در نامه ۳۱ خود، به چهار ارزش مهم که در واقع، مسئولیتهای اجتماعی نیز محسوب می شوند، توصیه می فرماید که عبارتند از: امر به معروف و نهی از منکر، تحمل سختیها و مشکلات در راه حق و در مسیر جهاد فی سبیل الله، یاری مستمندان و قرض الحسنه.


یکی از مهمترین و اساسی ترین مولفه های علم سیاست، بحث مسئولیت پذیری مأمورهای حکومتی است. مسئولان اجرایی کشور باید مسئولیت پذیر باشند لذا مسئولیت پذیری به این معنا یکی از شاکله های سیاست دموکراتیک و مردم سالار می باشد و به خاطر این اهمیت کاری که مأمورین اجرایی یک کشور دارند و به قسمی مقدرات آن کشور در گرو تصمیمات مأمورین اجرایی آن کشور است اعمال و گفتار آنها ملاک است، بحث مسئولیت پذیری بسیار مهم و جدی می شود و یک امر ضروری می شود و نمی توانیم ما از بحث مسئولیت پذیری مأمورهای دولتی یک کشور چشم پوشی کنیم.


اما ببینیم که بحث مسئولیت پذیری مبنای بحث مسئولیت پذیری فقط در جوامع دموکراتیک است یا نه در جامعه اسلامی هم ما داریم بحث مسئولیت پذیری را. بحث مسئولیت پذیری فقط یک بحث دموکراتیک یا غربی نیست. بسیاری از آموزه های قرآنی و اسلامی ما مسلمانان محورش پاسخگویی مأمورهای دولتی است. محورش مسئولیت پذیری آن هم به خصوص در امر حکومت است. اگر نگاهی بسیار گذرا به توصیه های امام علی(ع) در نهج البلاغه بیندازیم اهمیت مسئولیت پذیری را در سیاستهای علوی می توانیم به خوبی مشاهده کنیم.


شخصی بنام سوده همدانی می گوید که امیرالمومنین علی(ع) یک شخصی را به حکومت ما گماشتند و بین ما و او حاکم یک مناقشه و اختلافی رخ داد و من پیش امام علی(ع) مراجعه کردم تا از حاکم خودمان شکایت کنم. آن حضرت در حال نماز بودند و بعد از اینکه نمازشان تمام شد من شکایت خودم را به اطلاع حضرت رساندم و امام علی(ع) با شنیدن این مسأله در مورد حاکمشان بسیار گریه کردند و فرمودند: خدایا تو بر من و این جماعت شاهد باش که من در حکومت و امارت به آنها فرمان ستم و یا ترک حق تو را نداده بودم و بعد یک برگه ای را از جیب خود بیرون آوردند و خطاب به آن حاکمی که بر ما گماشته بودند نوشتند که چون نامه من به دستت رسید آنچه را که تحت اختیار داری حفظ کن تا کسی بیاید و آنها را از تو تحویل بگیرد والسلام.


سوده می گوید من این نامه را از حضرت گرفتم و پیش آن کارگزار حضرت که حاکم ما بود بردم و به او سپردم و بعد از یک مدت کوتاهی همان قسمی شد که حضرت فرموده بودند و آن برکنار شد و شخص دیگری حاکم ما شد. ببینید امام علی(ع) مسئولیت پذیری را به این قسم آموزش دادند. ما امیدوار هستیم که مدیران و مسئولان جوامع اسلامی نصب العین قرار دهند فرمایشات امام علی(ع) را و همیشه در راستای خدمت به مردم گام بردارند.


ملتگرایی از دیگر ویژگیهای فرهنگی اسلام است. با ظهور اسلام و در تحت لوای آن، همه افراد یک جامعه علی رغم داشتن عقاید مختلف، اولاً در برابر قانون مساوی هستند و ثانیاً از حقوق طبیعی و سیاسی ـ اجتماعی برخوردار بوده و دولت موظف است که از حقوق همه افراد ولو غیر مسلمان دفاع کند. از این رو در فرهنگ مذهبی اسلام، پراکندگی وجود نخواهد داشت و مفهوم ملت تحقق پیدا می کند. در فرهنگ مذهبی که حاکم بر حکومت امام علی(ع) بود، حتی اهل کتاب(مثل یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان) هم باید احساس امنیت، برابری در برابر قانون و نیز امکان استیفای حقوق خود را داشته باشند؛ لذا حضرت(ع) ضمن سفارش زرتشتیان به حاکم فارس، تأکید می نماید که باید با ایشان خوش رفتاری شود و نسبت به شکایت دهقانان این منطقه، به والی فارس هشدار می دهد.


از دیگر شاخصه های فرهنگی اسلام، تقواگرایی است. از جمله تأکیدات حضرت علی(ع)، ارزشهایی است که انسان را در زمره متقین و پارسایان قرار می دهد. روایت شده است که یکی از یاران پرهیزکار امام(ع) بنام همام بن شُرَیح گفت: ای امیرمؤمنان! پرهیزکاران را برای من، آن چنان وصف کن که گویا آنان را با چشم می نگرم. امام (ع) در پاسخ او، درنگی کرد و فرمود: (ای همام! تقوای الهی پیشه کن و نیکوکار باش که خداوند با پرهیزکاران و نیکوکاران است). اما همام قانع نشد و اصرار ورزید، تا آن که امام(ع) تصمیم گرفت صفات پرهیزکاران را بیان فرماید. سپس خدا را سپاس و ثنا گفت و بر پیامبرش درود فرستاد و صفات متقین را برشمرد.


پاسداری از کرامت انسان هم یکی از ویژگیهای فرهنگی اسلام است. در مسیر حرکت امام علی(ع) به شام در جنگ صفین، عده ای از دهقانان شهر انبار به امام(ع) برخورد کردند، از اسبان و اشتران خود پیاده شدند و پیشاپیش آن حضرت(ع) می دویدند. حضرت(ع) فرمود: چرا چنین می کنید؟ گفتند: این کار در فرهنگ و عادت ما، برای بزرگداشت و احترام فرمانروایان می باشد. حضرت(ع) فرمود: به خدا سوگند که امیران شما از این کار سودی نبردند و شما در دنیا با آن، خود را به زحمت می افکنید و در آخرت، دچار رنج و زحمت می گردید و چه زیان بار است رنجی که عذاب در پی آن باشد و چه سودمند است آسایشی که با آن، امان از آتش جهنم باشد.

مطالب مرتبط :
  1. شرایط و ویژگی های جهان در آخرالزمان/ مردم با طیب خاطر از برنامه الهی امام زمان(عج) استقبال می کنند
  2. زینت و آراستگی در سیره حضرت رسول(ص)/ مردم از بوى عطر پیامبر(ص) متوجه عبور ایشان مى ‏شدند
  3. خوش بینی به مردم از دید اسلام/ روایتی از همدردی امام صادق (ع) با مردم
  4. وحشت حضرت سلیمان(ع) از طغیان و کفر نعمت/ عذاب شدید، خصوصیت فعل کفر است
  5. اجرای طرح «قدمهای آسمانی تا امام مهربانی» در ۶ استان/ استقبال از زائران پیاده حرم رضوی

پارک علم و فناوری قم

zohur