۱۸ آبان ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، فرهنگ، روایت، هویت عنوان نشستی بود که در سالن همایشهای پژوهشکده فرهنگ پژوهی دانشگاه علامه طباطبایی به همت گروه برنامه درسی و فرهنگ وابسته به انجمن مطالعات برنامه درسی ایران و سخنرانی دکتر احمد گل محمدی برگزار شد.


دکتر گل محمدی مباحث نظری سخنرانی خود را در راستای پاسخ گویی به این سؤال که “هویت چگونه از طریق روایت ساخته می شود؟” سازماندهی کرده و در راستای پاسخ به این سؤال گفت: مشارکت در روایت و داستان وجه جدایی ناپذیر زندگی اجتماعی است. مطالعات تجربی نشان داده است که کودکان از سن دو سالگی ساختار روایی را می فهمند و علاقه مند به مشارکت در انواع روایت ها هستند.


وی افزود: مثل داستان های که از مادران خود یا از رسانه های دیداری و شنیداری می شنوند. بخش عمده ای از این مشارکت در قالب متون داستانی، به ویژه کتابهای درسی است. نسبت روایتهایی که ما در طول زندگی در آن مشارکت می کنیم با مقوله هویت در این است که داستان و روایت هویت ساز است، اساساً انسان به واسطه مشارکت در داستان است که هویت خود را می سازد. هویت یعنی ادراک چیستی خود در رابطه با دیگران همراه با ارزشگذاری و احساس یابی که دارای سه مولفه است ادراکی، ارزش گذارانه و احساس یابی. ما چیستی خود را در نسبت با دیگران تعریف می کنیم و این تعریف وجه مشترکی پیدا می کند که در همین فرآیند هم نوعی ارزشگذاری صورت می گیرد هم نوعی احساس یابی.


وی در ادامه سخنانش اظهار داشت: هویت سازی نوعی معناسازی و درک مشترک است، معناسازی اساساً از طریق بازنمایی زبانی صورت می گیرد. این زبان است که فهم مشترک را امکان پذیر می سازد اما می خواهیم بدانیم که این بازنمایی زبانی چگونه هویت ساز می شود؟ساده ترین شکل بیان این است که بر زبان آوردن نوعی عمل کردن است. هرگاه چیزی را به زبان می آوریم صرفاً چیزی را توصیف نمی کنیم بلکه عملی را انجام می دهیم.


این محقق و استاد دانشگاه اظهار داشت: به بیان انتزاعی تر هستی ها در زندگی اجتماعی به وجود نمی آیند مگر در قالب زبان. البته فارغ از ذهن و زبان ما هم تصویر هایی وجود دارند ولی بدون استفاده زبان وارد زندگی اجتماعی ما نمی شوند. هستی ها در زندگی اجتماعی به واسطه زبان ساخته می شود. اما وجه اشتراک آن با هویت سازی این است که همه ما به عنوان انسان و کارگزار دارای سه توانایی ادراک، ارزش گذاری و احساس یابی هستیم اما این قابلیت ها همانند سخت افزار های یک رایانه هست که از طریق زبان و مشارکت در روایت الگومند می شوند. به صورت کلی در پاسخ به این پرسش که روایت چگونه هویت ساز می شود می توان گفت که روایت توانایی ادراکی و ارزشی و احساسی ما را چارچوب بند و الگومند می کند.


وی بعد از بیان چارچوب نظری بحث، به بیان نتایج مطالعه ای که در آن میزان تقویت هویت اسلامی ـ ایرانی کتابهای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را بررسی کرده بودند پرداخت و یادآور شد که از میان کتابهای داستانی کانون پرورش کودکان و نوجوانان که مشتمل بر ۲۸۵ کتاب داستان می شود، ۷۲ داستان مرتبط جهت تحلیل انتخاب گردید که با معیارهای هویت ایرانی ـ اسلامی بررسی گردید.


گل محمدی در ادامه سخنانش تصریح کرد: یافته پژوهش نشان داد که ۷۳ درصد کتابها وجه اسلامی، ۱۴ درصد وجه ایرانی و بقیه مشترکاً ایرانی – اسلامی بودند. در این تحلیل همه مولفه های کتاب مورد تحلیل قرار گرفته بود؛ متن، تصویر، نوع رنگ آمیزی و … از جمله موارد جالبی که وی بدان اشاره کرد. هویت سازی های مطلق باورانه در خصوص شخصیتهای داستان به ویژه داستانهای دینی بود که این امر از طریق بسیج احساسات (رمانتیسم) اغراق شده و مطلق گرایانه انجام می شده است. وجود دو شخصیت خیلی خوب و خیلی بد، تضادآمیز بودن هویتها بویژه غیریت سازی از طریق ضدیت سازی وجه قالب این گونه داستانها بوده است.


وی در پایان سخنانش متذکر شد که همواره هویت سازی با نوعی نسبی سازی امکان پذیر است و نه مطلق سازی. وی توصیه کرد در برنامه های درسی بویژه در متون داستانی کتابهای درسی، از روایت داستان با یک منطق عقلایی استفاده شده و از مطلق انگاری، اغراق گرایی، ضدیت سازی پرهیز شود.


 بعد از سخنرانی وی، طباطبایی، حسینی نژاد و صادقی که از اعضای میزگرد بودند به ارائه نقطه نظرات خود پرداختند. طباطبایی ضمن تأیید موارد ایراد شده توسط سخنران در خصوص غیریت سازی و مطلق انگاری شخصیتهای داستانها، این امر را ناپسند توصیف کرده و آنرا به جو حاکم بر نوشتار متون داستانی به ویژه متون داستانی کودکان و نوجوانان نسبت دادند. حسینی نژاد نیز نوع ارائه و یافته های پژوهش را بسیار ارزشمند توصیف کرد. همچنین وی ارتباط این موضوع با موضوع انشاء و نویسندگی را متذکر شده نوشتن و چگونه نوشتن را نوعی کارفرهنگی توصیف نمود.


دکتر صادقی هم ضمن تشکر از سخنران به خاطر ارائه بحث جالب و قابل توجه شان، مواردی را به عنوان ابهامات و سؤالات که متوجه سخنرانی بود، مطرح کرد که از جمله آنها می توان به عدم ارائه چگونگی انتخاب ملاکهای تشخیص برای مفاهیم “ایرانی، اسلامی و یا ایرانی ـ اسلامی”، شیوه اعتباریابی آنها، عدم ارائه نمونه هایی از داستانهای بررسی شده در بحث، اشاره نمود.


 

مطالب مرتبط :
  1. «روایت و هویت» در مرکز فرهنگی شهر کتاب بررسی می شود
  2. مدیر دفتر برنامه ریزی و نظارت معاونت آموزشی حوزه علمیه: کاربردی سازی علوم انسانی باید ازبستر حوزه علمیه امکان پذیر باشد
  3. همایش بین المللی حاکمیت قرآن در هویت سازی تمدنی برگزار می شود
  4. بدون استقلال فرهنگی، استقلال در سایر ابعاد امکان پذیر نیست/ لزوم شناخت گستره تأثیرگذاری فرهنگی
  5. نمی توان گفت دیدگاه اسلام به اخلاق صرفاً نسبی است یا مطلق

پارک علم و فناوری قم

zohur