۲۵ خرداد ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، معنی لغوی نظم نسبتا صریح و روشن است. نظم در لغت به معنی آرایش، ترتیب و توالی است. اما معنی و مفهوم نظم در حوزه های مختلف، متفاوت و نسبتا مبهم است. این ابهام در حوزه اجتماعی و مطالعات جامعه شناختی نیز وجود دارد. ابهام مذکوردارای منشا عینی و ذهنی است. ریشه آن را باید در دو سطح انضمامی تجربی و انتزاعی نظری جستجو کرد.


در سطح انضمامی تجربی، نظم اجتماعی در معنای وسیع کلمه نسبی است، همان طور که تغییر اجتماعی در معنای و سیع کلمه نسبی است. و این دو به اصطلاح در ارتباط کمی و کیفی با یکدیگر هستند. بنابراین در سطح تجربی نظم در ارتباط با تغییر، کمیت و کیفیت خاص به خود می گیرد و تغییر نیز به همین ترتیب این خود درک و پنداشت از نظم را مشکل و مبهم می سازد.


از طرف دیگر در سطح تجریدی نظری، در مطالعات جامعه شناختی، نظم اجتماعی بیشتر از منظر ایدئولوژیک به آن نگریسته شده است تا از منظر معرفت شناختی و وجود شناختی. به عبارت دیگر نظم اجتماعی قبل از آنکه منزلت وجود شناختی و معرفت شناختی آن شناسایی شود با منزلت ایدئولوژیک به آن نگریسته شده است. به این دلیل بعضی از جامعه شناسان به ویژه جامعه شناسان رادیکال که سودای تغییر در سر داشته اند به این مفهوم توجهی نداشته اند و یا درصدد نفی نظم موجود و ارائه آلترناتیو برخوردی ایدئولوژیک با آن داشته اند. به این ترتیب مفهوم نظم در کار چنین جامعه شناسانی یک مقوله ثانوی بوده است و نه یک مفهوم ژنریک و اولیه.


برخی دیگر از جامعه شناسان بنا بر بر اشت هستی شناسی خود از جامعه که نوعی نومینالیسم و فردگرایی بوده است، به مفهوم نظم اجتماعی وقعی ننهاده و با نظم اجتماعی در حد یک مقوله پس مانده برخورد می کرده اند.


در نظم اجتماعی یا به اصطلاح سنتی، روابط مبادله ای در مجموعه تعاملی عمدتا از نوع مبادلات نامتقارن گرم است. در این نظم روابط مبادله ای در بستر روابط جامع انتشاری و عاطفی صورت می گیرد. لذا مبادلات اجتماعی یا به صورت متوازن و گرم است و یا آنکه انتظار می رود که کسانی که دارای ذخایر ارزشمند بیشتری هستند، خواه این ذخایر خصایل شخصی باشند و یا امکانات فردی، در مبادلات اجتماعی رفتارهای دگرخواهانه و ایثارگرانه ای را دنبال نمایند. مثال بارز این گونه مبادله در سطح خرد رابطه نامتقارن بین پدر و فرزند در خانواده است. در بعد مادی معمولا پدر خرج فرزند را می دهد و بازگشت برای وی در این مبادله رضایت جانشین است. در این نوع رابطه، جهت انتقال منابع یک طرفه است، حتی بدون تشکر و تایید اجتماعی از سوی فرزند. لکن این هزینه با پاداش جانشین که ناشی از میزان علاقه و محبت پدرنسبت به فرزند است جبران می گردد.


نمونه دیگر این مبادله در سطح کلان مربوط به جوامع مساوات طلب اولیه است که معمولا رهبر یا ریش سفید جامعه موظف است که با هزینه شخصی خود سهم بیشتری را در قبال جامعه و اعضا آن ایفا نماید. روابط سیاسی در این نظم عمدتا از نوع روابط موظف است اجازه دهیم در این مورد توضیح داه شود. معمولا برای کنشگر چهار شیوه کلی برای فعال کردن “دیگر” وجود دارد.این چهار شیوه عبارتند از تحریک، اجبار، متقاعد سازی و فعال سازی تعهد در نظم اجتماعی که صرفا مبتنی به تعهدات مشترک است. معمولا یک کنشگر با فعال کردن تعهد دیگری او را وادار به عمل سازی می سازد. به عبارت دیگر در چنین نظمی برای بسیج افراد از ذخایر هنجاری و آرمانی استفاده می شود. همچنان که گفته شد در نظم اجتماعی “سنتی”، روابط اجتماعی بیشتر صبغه عاطفی دارند. از این نظر روابط اجتماعی در سطح جامعه بیشتر انتشاری، خاص گرا و جمع گرا است.


مشارکت در روابط گفتمانی بیشتر پیرامون حق و تکلیف، وظیفه، منزلت اجتماعی و عدول ازآنها دور می زند. به عبارت دیگر در چنین نظمی کوشش می شود که تا در روابط اجتماعی افراد به نوعی مفاهمه اجتماعی پیرامون تعهدات و انتظارات اجتماعی نائل آیند. وجه غالب سرمایه اجتماعی عموما گزینه های روابط عاطفی موضع اجتماعی است. بنابر این کسی که در چنین نظمی موضع اجتماعی بر خوردار از منزلت بالاتری را اشغال نموده است، از نفوذ و احترام بیشتری بر خوردار است. بنابراین او می تواند با استفاده از نفوذ و احترام خود نزد عده بیشتری از دیگران با فعال کردن تعهدات آنها، این دیگران را وادار به انجام کاری مطابق با میل و هدف خود نماید.


ذهنیت موضوعی یا بهتر است گفته شود باور زیرین ذهنیت موضعی در ارتباط با درک از عدالت اجتماعی بیشتر از نوع برابری در نتیجه برای اعضای “ما” است و البته نه برابری. در نتیجه برای افراد غیر”ما” نقش های اجتماعی عمدتا محول شده دارند و افراد نیز عموما بر اساس خصایل محوله برای مواضع اجتماعی انتخاب می شوند و از اشغال کنندگان مواضع اجتماعی نیز انتظار می رود که به صورت خاص گرا با اعیان اجتماعی و فرهنگی در جامعه برخورد نمایند.

مطالب مرتبط :
  1. ابزارهای سنتی و کلاسیک تبلیغات/ چگونگی شکل گیری تبلیغ در اسلام
  2. کتاب گفتمانهای سیاست خارجی آمریکا و دانش روابط بین الملل منتشر شد
  3. برنامه اقتصادی دولت امام علی(ع)/ از ریشه کن کردن فقر تا روابط روان اقتصادی
  4. هدف غایی توسعه فرهنگی و اجتماعی/ همزیستی مسالمت‌آمیز هویتها
  5. ۴ عامل موثر در برقراری و استمرار روابط خوشایند با دیگران

پارک علم و فناوری قم

zohur