۲۶ شهریور ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، خودخواهی و حب ذات از قوی ترین و اصیل ترین تمایلات انسانی است که می تواند زمینه رشد و کمال و یا سرچشمه تمام رذایل و مفاسد اخلاقی باشد. حب ذات اگر در مسیر صحیح خود قرار گیرد و از حدود معین تجاوز نکند و در مسیر صحیح به کار افتد یکی از ارکان سعادت مادی و معنوی انسان محسوب می شود و منشا بزرگترین پیروزی ها و موفقیت ها می گردد.


این احساس طبیعی، روح امید و عشق به زندگی را در انسان تقویت می کند و او را به جلب منافع و فرا گرفتن دانش و کمالات انسانی وا می دارد و سرانجام انسان را به اوج عزت و سربلندی می رساند و هر کس باید به ارزش و اهمیت خویش پی ببرد و وجود خود را چنانکه هست بپذیرد و محترم بشمارد و خود را برای انجام مسئولیت ها آماده کند این خودخواهی نه تنها عیب و نقص نیست، بلکه یکی از مواهب عظیم و از نعمت های گرانبهای آفرینش است.


اگر تمایل به خود دوستی از مسیر اصلی اش منحرف گردد و رنگ افراطی به خود بگیرد به صورت بیماری خودپرستی بروز می کند و در صورت اصطکاک منافع خود با دیگران، حقوق دیگران را نادیده گرفته و موجبات ضرر و زیان به دیگران را فراهم می سازد و این نوع خودخواهی مفاسد بسیاری را به بار خواهد آورد و انسان را از مسیر تکامل و ترقی منحرف خواهد ساخت و از حقیقت متعالی و ملکوتی خویش غافل می سازد و به ضد ارزش ها گرایش پیدا می کند، تنها به خواسته ها و آرزوهای حیوانی توجه می نماید و خود را معیار خوبی و بدی، حق و باطل می داند همه چیز حتی حق و عدالت را برای خود می خواهد؛ حق و عدالتی را می خواهد که به نفع او و در مسیر خواسته های او باشد و اگر به ضرر او تمام شود خواستار چنین عدالتی نیست بلکه به خود حق می دهد که با آن مبارزه نماید، حتی احکام و قوانین دین را بر طبق دلخواه خود تاویل و توجیه نماید.


اسلام در مبارزه همه جانبه و عملی با خودخواهی، اصولی را مورد توجه قرار داده که در اینجا به چند نمونه از آنها اشاره می کنیم؛


– احساس وابستگی به خدا؛ بهترین راه نجات این است که انسان باور کند که در وجودش نوعی وابستگی به خداوند قرار دارد و آنچه که او را به راهی جز راه حق می کشاند خود واقعی او نیست.


– تشخیص بیماری؛ در درمان بیماری جسمانی، رکن اساسی تشخیص بیماری است، در معالجه و درمان بیماری های روحی و روانی نیز باید ریشه و منشا بیماری کشف شود. در این باره امام علی(ع)فرمود؛ خوش به حال کسی که قبل از پرداختن به عیوب دیگران در بر طرف کردن عیوب خود کوشا باشد.


-ایمان به مبدا و معاد؛ یکی از راه های مبارزه با خودخواهی، توجه به مبدا و معاد است که زمینه رشد خودخواهی را از بین می برد، زیرا کسی که اعتقاد به توحید و معاد دارد خواسته های خدا را بر خواسته های خود ترجیح می دهد و به احکام الهی عمل می کند و از هوی و هوس خود می گذرد و هر که تسلیم نفس خود است بر شدت خودخواهی اش افزوده می شود.


-تعادل در آرزوها؛ اسلام با ارائه دستورهای بیشمار،در تمام زمینه ها حدود مناسب برای هر گرایشی را تعیین فرموده است؛ به طوری که اگراین مرزها رعایت شود سهم هر آرزویی ادا شده و از هرگونه افراط و تفریط جلوگیری به عمل می آید. بنابر این التزام به احکام شرع در تمام زمینه ها یک راه حل عملی برای ایجاد تعادل در بین امیال گوناگون و جلوگیری از رشد بیرویه خود خواهی در انسان است.


-مبارزه مستقیم با مظاهر خودخواهی؛ اسلام در تعالیم خود به طور مستقیم با مظاهر خودخواهی به مبارزه جدی می پردازد به عنوان مثال اسلام با صفاتی از قبیل حسد، خودنمایی، جاه طلبی، کینه توزی، خود برتربینی به شدت مبارزه می کند و از طرفی دیگر صفاتی چون خیرخواهی، فروتنی، عفو، گذشت و امثال آن را مورد تاکید قرار می دهد.


در اینجا به یک مورد از تعالیم اسلامی در مبارزه مستقیم با عوارض خودخواهی اشاره می نماییم که اگر مومنین به آن عمل نمایند خودخواهی تعدیل خواهد شد و آن نیکی کردن در مقابل بدی های دیگران است.


قرآن کریم نه تنها اهل یمان را از بدی کردن به دیگران باز داشته، بلکه پا را از آن مرحله فراتر نهاده و آنها را به نیکی کردن در برابر بدی های دیگران توصیه فرموده است و پاداش این عمل را و عده برخورداری از مقامات معنوی داده است. بدیهی است که اقتضای خودخواهی این است که انسان بدی های دیگران را بدی های بیشتر یا لااقل برابر مکافات کند، اما اسلام از مومنین خواسته است که پا بر روی نفس خویش گذارند و حتی بدی های دیگران را با نیکی مکافات کنند”جز در مواردی که بد آموزی است و بد کاران را در ارتکاب اشتباه تشویق کند.”


بنابراین اگر کسی واقعا تسلیم دین و مطیع دستورهای خداوند باشد محال است که در ورطه خودخواهی گرفتار شود و موجودی خود خواه بارآید و اگر در اعمال و رفتار و اخلاق بعضی ازپیروان ظاهری اسلام خودخواهی و خودبینی دیده می شود ناشی از این اصل اساسی است که متاسفانه در عمل فرسنگ ها از دین خود فاصله گرفته نسبت به روح تعالیم آسمانی بیگانه گشته اند.                                 

مطالب مرتبط :
  1. چرا راهی برای تکامل انسان/ کبر با نماز درمان می شود
  2. چگونه کمرویی کودکان خود را درمان کنیم/ لزوم رشد اعتماد به نفس در کودک
  3. اصلاح قلب مبنای تعالی انسان/ راه تسلط شیطان بر قلب چیست
  4. تفاوت جهاد با نفس در اسلام با ریاضت در دیگر مکاتب/ صرف ریاضت انسان را بهشتی نمی کند
  5. تفاوت دیدگاه اسلام درباره حکومت با سایر ادیان/ نگاه اسلام به انسان تک بعدی نیست

پارک علم و فناوری قم

zohur