۲۳ فروردین ۱۳۹۳ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


دکتر نعمت الله موسی پور  پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی درباره نقش فرهنگ در توسعه علمی به خبرنگار مهر گفت: در وهله اول باید مشخص کنیم فرهنگ چیست؟ و توسعه علمی در چه معنایی مطرح است؟ هر دو یعنی هم فرهنگ و هم توسعه علمی از پدیده های دارای ابهام هستند. گاهی اوقات وقتی گفته می شود توسعه علمی، منظور این است که کشوری به میزان بسیاری تولید علمی داشته؛ به طوری که از بسیاری کشورها جلوتر باشد. گاهی منظور از توسعه علمی این است که مسئله های کشور و جامعه به شیوه علمی حل شود، به این معنی که توسعه علمی با رفاه مردم و جامعه مساوی قلمداد شود. این شرایط برای فرهنگ نیز وجود دارد.


وی افزود: اگر فرهنگ را با مجموعه باورها و ارزش های اجتماعی یا  دینی مساوی بدانیم؛ در این شرایط می توانیم بگوییم فرهنگ هم می تواند مستعد کننده، مهیج و موید توسعه علمی باشد و هم می تواند مانع، مزاحم و محدود کننده توسعه علمی باشد. پس، نقش فرهنگ در توسعه علمی در دو وضعیت تعریف می شود: یک وضعیت آن است که فرهنگ مانعی است بر سر راه توسعه و دیگری وضعیتی است که فرهنگ دارای نقش تسهیل کننده توسعه است. بنابراین می توان این طور نتیجه گرفت که فرهنگ در توسعه علمی نقش موثری ایفا می کند.


عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی ادامه داد: باورها و ارزش های ما در اینکه توسعه علمی را با چه عنوانی بشناسیم و چقدر خودمان را متعهد به آن بدانیم نقش موثری دارد. فرهنگ است که نوع تعریف و تفسیر ما از زندگی و نوع ارزش هایی که بر ما حاکم است را تعریف می کند. به همین دلیل، اگر ارزش های فرهنگ، ارزش های موید توسعه علم باشند، فرهنگ در خدمت توسعه علم است در غیر این صورت نمی تواند در خدمت آن باشد.


وی تصریح کرد: همین موضوع را اگر ما در جامعه خودمان جستجو کنیم، متوجه می شویم که در زمان هایی فرهنگ حاکم بر جامعه، فرهنگ خدمت به توسعه علمی بوده و منجر به توسعه علمی نیز شده ولی در زمان هایی از این نوع نبوده و به دنبال آن نیز توسعه ای رخ نداده و حتی مانع آن نیز شده است. در شرایط امروز از سویی تلاش می شود تا فرهنگی خدمتگزار توسعه علمی پدید آید و البته از سویی هم واقعیتی وجود دارد که فرهنگ موجود و جاری چندان تن به توسعه علمی نمی دهد و حمایت از توسعه علمی نمی کند. البته خود فرهنگ هم نیاز به حمایت و حفظ دارد. مثل درخت خوش ثمری است که اگر به آن رسیدگی نشود از ثمردهی باز می ماند.


موسی پور تصریح کرد: فرهنگ موضوعی نیست که اگر بود برای همیشه باشد یا اگر نبود برای همیشه نباشد. فرهنگ هم یک پدیده حیات انسانی است که می توان آن را ایجاد کرد، توسعه داد، تقویت کرد و البته می توان آن را به اضمحلال کشاند و نابود کرد.


عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی درباره اینکه تا چه حد فعالیت محققان ما در بحث فرهنگ و علم در جهت حل مشکلات داخل کشور است؟ گفت: ما با یک حالت دو گانه و تعارضی مواجه هستیم. از طرفی مایل هستیم در عرصه تولید علم به دستاوردهای بزرگی برسیم، از طرف دیگر، می خواهیم در حل مسائل کشور نیز نقش داشته باشیم. این در حالی است که مقاله های محققان ما وقتی انتشار پیدا می کند که در مرزهای دانش یعنی در وضعی که نوآوری داشته باشد تولید شده و بتوانند مرزهای دانش را پیش برده و سطح آن را ارتقاء دهند.


وی افزود: این سطح دانش همانی است که توسعه علمی در غرب را شامل می شود. یعنی کشورهای توسعه یافته با این نوع مسائل مواجه اند. پس محققان ما باید این نوع مسائل را دنبال کنند تا بتوانند دانشی تولید کنند که منجر به تولید و انتشار مقاله شود. این درحالی است که برخی مسئله های واقعی حیات اجتماعی ما مسائلی هستند که از آن مرز علم فاصله دارند. یعنی مسائل اجتماعی نیاز به بکارگیری و به کار بستن دانش های تولید شده ای دارد که آن دانش ها نمی تواند منجر به تولید مقاله شود.


وی ادامه داد: پس محققان کشور در بسیاری مواقع با دو وضعیت متعارض مواجه اند: حل مسائل اجتماعی از یک سو و تولید علم؛ آنهم به معنای انتشار مقاله از سوی دیگر. چنین وضعیتی محققان را ناچار به یک انتخاب می کند. این در حالی است که محققان ما وقتی می توانند به حل مسائل اجتماعی بپردازند که امکان ورود به مسائل اجتماعی را داشته باشند. یعنی در مسائل اجتماعی ورود کرده تا بتوانند در حل آن نیز نقش موثر داشته باشند. در حالی که مدیران ما به اندازه کافی این فرصت و مجال را به محققان نمی دهند تا بتوانند کار حل مسئله را به شیوه علمی دنبال کنند.


وی تصریح کرد: این محدودیت سبب می شود که محققان بیش از آنکه به حل مسائل اجتماعی روی آورند به حل مسئله های معرفتی یا همان مسئله هایی که در خدمت رشد علم است، بپردازند. بنابراین می بینیم که برخی محققان تولید علم را انجام می دهند ولی به مسائلی می پردازند که راهگشای مسائل جامعه ما نیست. در واقع این محقق در خدمت تولید علم قرار دارد اما مسئله ای که حل می کند ممکن است به کار مهندس و مدیر جامعه کنونی ما که در ایران مشغول است، نیاید. محقق هم وقتی دستاوردهایی در عرصه تولید علم پیدا کرد این راه را موفق تر می بیند و در آن بیشتر پیش خواهد رفت.


وی ادامه داد: به همین ترتیب متوجه می شویم که یک شکاف بزرگ بین حرف هایی که محققان و عالمان ما می زنند و عملی که مدیران ما انجام می دهند، وجود دارد. این اتفاق، خود افزایش دهنده است. این نوعی ناهمزبانی است که متأسفانه امروزه با آن مواجه هستیم. امیدوارم همت محققان با فرصت دهی مدیران همراه شود و توان محققان بیشتر در خدمت توسعه علمی کشور قرار گیرد.

مطالب مرتبط :
  1. محققان راوی حقیقت قرآن باشند
  2. دانشگاه ها و حوزه ها در تعلیل مسائل ضعف دارند/ زمینه های عقلانیت را در جامعه فراهم کنیم
  3. تکفیری ها بزرگترین تهدید برای جهان اسلام هستند/ علمای الازهر هوشیار باشند
  4. نگاه غرب به جامعه حداقلی است/ افراد در جامعه اسلامی مانند اعضای یک خانواده هستند
  5. وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم در اقبال به مسائل دینی اثرگذار است/ وضع نامطلوب نماز در جامعه

پارک علم و فناوری قم

zohur