۳ آذر ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، از آنجا که ایران در بخشی از قاره آسیا به عنوان دولت مستقل به حیات خود ادامه می داد هر از چند گاهی قدرت طلبی از سلاطین در این عرصه ظهور می کرد. بنا برشواهد مسلم تاریخی، امپریالیسم انگلیس از سال ۱۸۰۰م در آغاز سال سلطنت فتحعلی شاه سه تن از ورزیده ترین وکارکشته ترین عوامل جاسوسی خود را که هرسه از اعضای فعال فرقه فراماسونری انگلیس بودند به ایران اعزام نمودند. این محفل بزرگ جاسوسی بعدها توسط میرزا ملکم خان ابعاد وسیع تری یافت و از قلمرو اختصاصی درباریان واشراف خارج شد. حضور و نفوذ شخصی به نام میرزا ملکم خان درتشکیلات فراماسونری که خود نقش منفی در حیات سیاسی، اجتماعی ایران به عهده داشت مهم است. پدرمیرزا ملکم خان به نام یعقوب ارمنی نسب یهودی داشت.


سازمان فراماسونری به اتکاء تجارب بین المللی وعملکردهای جهانی به اعضای خودآموخته بود که چگونه درقالب های متفاوت اجتماعی و در اشکال مختلف سیاسی ظاهرشده و در پیشبرد مقاصد و اهداف جهانی تشکیلات فراماسونری به ایفای نقش بپردازند. به همین جهت از اوایل سلطنت ناصرالدین شاه عده ای از ایرانیان به اروپا مسافرت کردندو پس از مشاهده پیشرفتهای سریع دول اروپایی تصمیم گرفتند در مراجعت اقداماتی برای تغییراصول اجتماعی وسیاسی وبه خصوص طرز اداره کشوردر ایران به وجود آورند.


میرزاملکم خان که درسفردوم خود به پاریس به عضویت لژفراماسونری (سینسرامیتیه) پذیرفته شده بود در مراجعت درصدد برآمده بود که از راه تشکیل این فرقه نظریات روشنفکران وفرنگ رفته ها را به مرحله عمل درآورد.


میرزا ملکم خان در سال۱۱۴۹ه(۱۸۷۷م) درجلفای اصفهان کنار زاینده رود به دنیا آمد و پدرش میرزا یعقوب که ترک کیش پدران خود گفته واسلام پذیرفته بود سالها در سفارت روسیه بودو هنگامی که از روسیه بازگشت، خانواده خود را ازاصفهان به تهران آورد و دراین شهر اقامت گزید. ملکم که از دوره کودکی به اروپا رفت و دوره ابتدایی و متوسطه را در یکی از مدارس مربوط به ارامنه فرانسه طی کرد سپس به مدرسه عالی پاریس راه یافت. ملکم با تدریس در دارالفنون علاوه برمعلمی، مترچم شاه و مورد مشاوره اعتمادالدوله نیز بود.


ملکم در سفر فرخ خان کاشی برای حل اختلاف ایران و انگلیس به اروپا رفت وچون درمعاهده صلح پاریس مصدر خدمات شایانی گردید در مراجعت ترفیع مقام یافت. به موجب مدارکی ملکم در این سفر وارد تشکیلات فراماسونری شدوقبل ازآن با این دستگاه ارتباطی نداشت.


وقتی ملکم وپدرش شعبه سازمان فراماسونری را به تقلید ازگردانندگان فرانسه در ایران تشکیل دادند ابتدا ازنخبه اعیان و چندتن ازشاهزادگان دعوت به عمل آوردند و انجمن خود را فراموش خانه نامیدند. برخی از نویسندگان عقیده دارند که نام (فراموش خانه) را ملکم و پدرش ابداع و به مجمع فراماسونها داده اند.


گرچه نظریات متعددی پیرامون تاریخ تاسیس فراموش خانه گفته شده اما قول مشهوردر اواخر سال ۱۲۷۴ویا اوائل۱۲۷۵ه است. ازفراموش خانه ای که میرزا ملکم خان تاسیس کرده اسناد زیادی باقی نمانده و بایدگفت این امربه علت آن می باشد که وی و پدرش فراموش خانه را کاملا سری بنا نهادند و کنترل شدیدی برای حفظ اسرار اعمال می نمودند و فقط کسانی را به عضویت آن قبول می کردند که جدا مخالف رژیم دیکتاتوری وابسته و داوطلب اصلاحات وترقیات سریع باشند. به تدریج کارفراموش خانه بالا گرفت وچون دراکثرجلسات آن درباره اصلاحات مملکتی و ترقیات فرنگستان سخن به میان می آمد، به طبع درباریان وشخص شاه ازاین گونه صحبتها ومذاکرات ناراضی شدند.


ملکم ازهنگام تاسیس فراموش خانه درتهران چندان توجهی به تشکیل لژمخصوص فراماسونی وتعقیب نظریات وتشریفات خاص این جماعت نداشت وهمه منظور او ازاصلاح خط و روش تحریر و انتقاد از اوضاع واحوال این عصر وضع مملکت ودلالت امور به اصول تمدنی جدیدبود. ملکم در انتخاب اعضا موثر تشکیلات خود نهایت دقت رابه خرج داده و از هرطبقه ودسته ای به خصوص شاهزادگان چندنفر را انتخاب کرد. مانند میرزا جلال الدین پسرفتحعلی شاه، سیف الدوله، ظل السلطان، میرزا حسین خان سپهسالار، محمدتقی سپهر لسان الملک، امیرنظام گروسی و…….


اما چرا پس ازچندی تشکیلات فراماسونری که میرزا ملکم خان تاسیس نمود منحل شد؟ در جواب باید گفت که بدلیل اعتقاد زیادی که در بین پیروان ملکم به وجود آمده بود ناصرالدین شاه به لژهای فراموش خانه ظنین شود. به علاوه رقابت روسیه وانگلیس نیز درانحلال فراموش خانه تاثیر فراوان داشت، زیرا درباریان آن زمان بیشتر متمایل به روس ودسته کوچکی هم طرفدار انگلیس بودند. نفوذ روس ها در دربار ایران در تمام دوران سلطنت قاجارادامه داشت و با تحمیل قراردادهای سنگین این نفوذ در بین اعضا خاندان سلطنتی قاجار و درباریان طبقه حاکمه ایران بیشتر شد تا جائی که قدرت مطلقه ای در دستگاه ایران ازآنجا بروز می کرد. روس ها که همواره مراقب رفتار و اعمال ملکم ها بودند با افکار آنها مخالف بودند وبه ناصرالدین شاه تلقین می کردندکه جنبش آزادی خواهانه وبه خصوص افکار فراماسونری که مقدمه زوال قدرت وسلطنت است باید ازمیان برداشته شود. بنابرین می توان دلایل انحلال فراموش خانه ازسوی نا صرالدین شاه را در موارد ذیل خلاصه کرد:


-بی اطلاعی او از مسائل مطروحه درداخل لژهای فراماسونری

-رازداری فوق العاده اعضا فراماسونری

-وسوسه روس ها
-شنیدن صحبت ازآزادی ومقاوت در برابر حکومت مطلقه توسط فراماسونها
-تصور اینکه فراموش خانه شعبه ای از فرقه بابی ها است.


—————

منابع؛

-فراموش خانه وفراماسونری در ایران؛اسماعیل رائین،انتشارات رائین.

-نقش فراماسونها درتاریخ معاصرایران؛حسین ملکی،انتشارات اشاره.

-تحلیلی ازفراماسونری؛محمد علی خنجی.


 

مطالب مرتبط :
  1. فراماسونری؛ سیری در معنا و مفهوم آن/ حرفه ای که پایه گذار فراماسونری شد
  2. نگاهی به بسط و گسترش تصوف در دوره صفویه
  3. نگاهی به تاریخچه دخانیات درجهان/ توتون از کجا آمد و توسط چه کسانی گسترش یافت
  4. نگاهی به ساختار قوا در ایران/ جایگاه مجلس و روند تصویب قانون
  5. نخستین دوسالانه ایران‌شناسی در تهران برگزار می‌شود/ تأسیس دبیرخانه ایران‌شناسی

پارک علم و فناوری قم

zohur