۱۱ دی ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، نهمین جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی مجمع عالی حکمت اسلامی با موضوع “چیستی حکمت سیاسی متعالیه” با ارائه حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن مهاجرنیا برگزار شد.


در این جلسه مهاجرنیا با اشاره به جایگاه حکمت متعالیه و ضرورت پرداختن به آن و به ویژه در عرصه حکمت سیاسی، به ارائه تعریف فلسفه سیاسی از منظر حکمت متعالیه پرداخت و در ادامه براساس محورهای ذیل نسبت به دسته بندی علوم در آثار صدرالمتألهین و جایگاه حکمت سیاسی، مطالب خود را ارائه نمود.


الف ) جایگاه سیاست و فلسفه سیاسی


در حکمت متعالیه برای سیاست و فلسفه سیاسی به مثابه یک دانش جایگاه مستقلی دیده شده است. در ادامه به چهار نوع تقسیم بندی اشاره می شود. اگرچه ملاصدرا طبقه بندی های فوق را بدون نقد، نقل می کند اما به نظر می رسد، دسته بندی آخر با حکمت متعالیه سازگاری بیشتری دارد و ازابداعات و ابتکارات صدرائی است.   


تقسیم بندى اول بر اساس حکمت مشاء:

حکمت دو قسم است: حکمت نظرى (علم اعلى، طبیعى و ریاضى) و حکمت عملى(علم اخلاق، تدبیر منزل و علم مدنى).


اقسام حکمت عملى:


تدبیرهاى بشر و سیاستهاى انسانى مخصوص یک شخص؛ حکمتى که، معیشت دنیوى فاضله و زندگى اخروى کامله انسان سامان مى گیرد. چنین حکمتى علم اخلاق نامیده مى شود. آنچه مربوط به اجتماع انسانهاست اگر برحسب اجتماع مدنی باشد حکمت مدنى نامیده مى شود. آنچه مربوط به اجتماع انسانهاست اگر برحسب خانواده باشد حکمت منزلى نامیده مى شود و گاهی قسم چهارمی نیز اضافه می شود با عنوان (آنچه مربوط به اجتماع انسانهاست اگر مربوط نبوت و شریعت باشد به آن حکمت یا علم نوامیس گویند.)


در کتاب المظاهر الالهیه: غایت و هدف حکمت آموختن راه سفر طبیعى و حرکت و سیر تکاملى به سوى آخرت و وصول به خداوند است و این سفر شش مرحله دارد که سه مرحله آن، مهمتر از سه مرحله دیگر است.


سه مرحله مهم این سیر و سلوک عبارتند از:

۱ ـ معرفه الحق الاول

۲ ـ معرفه الصراط المستقیم

۳ ـ معرفه المعاد


سه مرحله بعدى که در حوزه حکمت عملى قرار مى گیرد:

۱ – خودسازى و تدبیر نفس

۲- تدبیر منزل

۳- تدبیر مدن که فقه و حقوق و قوانین و مقررات کوچک و بزرگ دینى یا غیر دینى در این بخش جا مى گیرد و فلاسفه به آن، علم سیاست مى گویند.

دسته بندی دوم به لحاظ دنیوی و اخروی بودن

علوم به دو دسته تقسیم شده اند:


علوم دنیوى


علم اقوال شامل؛ علوم الفبا، صرف، نحو، عروض، معانى و بیان و تعاریف منطقى، اصطلاحات وحدود)

 علم اعمال (شامل اموری که به اشیاء گوناگون مادى تعلق دارد و از آنها، فنون بافندگى، کشاورزى و معمارى پدید مى آید. یک مرتبه بالاتر از آن، فن کتابت، علم حیل (مکانیک)، کیمیا و غیره قرار دارد. سپس آنچه براى معیشت فرد و اجتماع لازم است و از آن، علم خانواده، حقوق، سیاست و شریعت به وجود مى آید و سرانجام، آنچه به کسب فضایل معنوى و اخلاقى و زدودن رذائل مى پردازد، یعنى علم طریقت.


علم احوال یا افکار(شامل علم برهان منطقى، علم ریاضى و علم هندسه که خود، شامل علم نجوم و احکام نجوم است. علوم طبیعت، شامل پزشکى و علومى مى شود که به معدن و نبات و حیوان مى پردازد).


علوم اخروى


این علوم که عقل عادى نمى تواند به آنها برسد و از وحى و تهذیب نفس براى رسیدن به آنها باید کمک گرفت، عبارتند از: فرشته شناسى، شناخت جواهر غیر مادى، شناخت لوح محفوظ، شناخت قلم اعلى، شناخت مرگ و رستاخیز و سایر امورى که به زندگى اخروى مربوط است)

دسته بندی سوم به اعتبار موضوع علوم:


علوم بر دو قسمند:  


علوم مکاشفات

علوم معاملات ( شامل سیاست و …)


دسته بندی چهارم:


سیاست به اعتبار اینکه فعل الهی است داخل در حکمت نظری و الهیات است. سیاست به اعتبار اینکه درباره انسان است داخل در حکمت عملی و علم مدنی است.


ب) تعریف حکمت سیاسی متعالیه

ج) موضوع حکمت سیاسی متعالیه

د ) روش حکمت سیاسی متعالیه


این دسته بندی دانشی در کتاب شرح الهدایه الاثیریه آمده و در آغاز کتاب اسفار نیز تکرار شده است.

مطالب مرتبط :
  1. نخستین شماره فصلنامه «سیاست متعالیه» منتشر شد
  2. دوره آموزشی – پژوهشی حکمت متعالیه برگزار می شود
  3. حکمت متعالیه مجموعه تفکرات اشراقی، مشائی و باورهای شیعی است
  4. دوره آموزشی «حکمت متعالیه؛ میراث عقلانی اسلامی در جهان معاصر» برگزار می شود
  5. مبانی فلسفی حکمت متعالیه

پارک علم و فناوری قم

zohur