۱۲ بهمن ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، درسگفتار “متن خوانی هستـی و زمـان” با تدریس دکتر مهدی معین‌زاده از دوشنبه ۱۴ بهمن ماه از ساعت ۱۶-۱۸ به دو صورت حضوری یا مجازی در مؤسسه فرهنگی هنری روزگار نو برگزار می شود.


اقبال روزافزون جامعه‌ علمی و فکری ایران ـ اعم از دانشگاهی و غیردانشگاهی ـ به اندیشه‌ مارتین هایدگر به هیچ روی بی‌وجه و تصادفی نیست. این اقبال به‌ویژه از دهه‌ دوم پس از انقلاب اسلامی به این‌سو، رو به فزونی چشم‌گیری نهاده است.


یک مؤلفه‌ اصلی این اقبال بی‌تردید نقد بنیادینی است که هایدگر بر عقلانیت مدرن وارد می‌کند. چالش با عقلانیت مدرن از سوی دیگر یکی از خصیصه‌های ایران پس از انقلاب بوده است. بدین ترتیب بدیهی می‌نماید که اندیشه‌های فیلسوفی که از متن و بطن مدرنیته، آنرا به چالشی سخت و بنیادین می‌کشد تا این مایه برای ایران پس از انقلاب جاذبه داشته باشد.


نام هایدگر احتمالاً در ایران اولین‌بار از زبان سید احمد فردید شنیده شد، در یک سخنرانی در دانشگاه تهران به سال ۱۳۲۷ (زمانی که هایدگر هنوز برخی از مهم‌ترین آثار خود را خلق نکرده بود). با این همه اگر از حلقه‌ شاگردان خود فردید و یکی دو اشاره‌ سطحی و گذرا در آثار شریعتی و آل‌احمد و… بگذریم، اندیشه‌ هایدگر تا دهه‌ شصت شمسی کمتر مورد توجه بود. یک دلیل آن می‌تواند عدم عنایت کلی فضای فکری ایران به فلسفه در درجه‌ی اول و به نقد عقلانیت مدرن در درجه‌ی بعدی طی این سالها بوده باشد. وضعیت آموزش آکادمیک فلسفه در ایران نیز که فلسفه‌ معاصر را همواره در طاق نسیان نهاده است، باید بر دلائل عدم طرح اندیشه هایدگر در خلال سال‌های قبل از انقلاب افزود.



به‌علاوه ایرانیان به‌دلیل سنت عظیم عرفان دینی که در پس زمینه‌ فکری خود داشتند و علاقه‌ وافری که به شعر نشان می‌‌دادند هم جای آن داشت که به هایدگر تمایل نشان دهند. استعداد اندیشه‌ -هایدگر خاصه هایدگر متأخر- به اینکه مورد تأویل‌های عرفانی و دینی قرار بگیرد، غیر قابل انکار است. هر چند چنین تأویل‌هایی را حاصل کژفهمی‌ و مصادره به مطلوب آثار وی بدانند، صرف وجود چنین تأویل‌هایی نشان از آن استعداد دارد. درباره‌ شعر نیز که ایرانیان همواره شیفته‌ آن بوده‌اند، هایدگر خود شعر را اصیل‌ترین شکل تفکر شمرد و حتی سکنی‌گزیدن انسان بر روی زمین را شاعرانه دانست. هایدگر در سیر فکری خود به‌نحوی فزاینده به تأویل اشعار شاعرانی چون هولدرلین، تراکل و رانکه روی آورد.


افزون بر اهمیت برای فضای فکری ایران، هایدگر در سطح جهانی نیز متفکری بس بسیار مهم به شمار می‌آید. جریان‌های فکری معاصر همچون هرمنوتیک، پدیدارشناسی، ساختارگرایی، اگزیستانسیالیسم، الهیات وجودی، نحله‌های پست‌مدرن و… همه کم و بیش متأثر از اندیشه‌ی اویند. اگر بپذیریم که فرادهش اندیشه‌ مغرب زمین ـ اعم از طنین مدرن یا ضد مدرن آن ـ به عنوان فرادهش مسلط بر زمانه، یکی از مؤلفه‌های شکل‌گیری زیست‌جهان ما نیز هست، می‌توانیم ادعا کنیم که تدقیق در اندیشه‌ی هایدگر، شناختی از موضع و موقف فکری خود ما نیز به دست می‌دهد. همین واکنش گسترده‌ دهه‌های اخیر به اندیشه‌ وی نشان از مناسبتی دارد که ما با این اندیشه داریم و سهمی که این اندیشه در فهم ما از ایستار خودمان می‌تواند داشته باشد.


«هستی و زمان» به‌نحوی انکارناپذیر نه‌تنها نقطه‌ کانونی اندیشه‌ هایدگر، بلکه جامع اندیشه پیش از هایدگر و بذرهای اندیشه‌ پس از وی نیز هست. فهم اندیشه‌ پسین هایدگر ـ که به‌علت اشتمال بر مباحثی چون تکنولوژی، هنر، تاریخ هستی، اومانیسم، متافیزیک و … بیش‌تر مورد اعتنای ایرانیان بوده ـ بدون فهم این اثر ناممکن است.


«هستی و زمان» همچنین بر فراز اندیشه‌ی آغازین هایدگر ایستاده است. بداعت غریب اندیشه‌ی هایدگر این تصور سقیم را به وجود می‌آورد که این اندیشه بی‌سابقه نیز هست. غور در اندیشه‌ی هایدگر پیش از ظهور هستی و زمان البته این تصور ناروا را از ذهن می‌زداید. کتاب افزون بر آنکه متافیزیک تاکنونی را ویران می‌کند، در این ویرانگری امتداد متافیزیک پیش از خود نیز هست. نظربازی هایدگر جوان -هایدگر پیش از هستی و زمان- با متافیزیک قرون وسطی، کاتولیسیسم، نئوکانتیسم و… شاهد این ماجراست. هستی و زمان بی‌تردید جزء پراهمیت‌ترین آثار اندیشه‌ مغرب‌زمین در قرن بیست است و دامنه‌ تأثیر آن همچنان در حال گسترش.


اما جای بسی تأسف است که عنایت اهل تفکر ایران به هایدگر عمدتاً فاقد دقت و عمق یک تحقیق فلسفی بوده است. وقتی اندیشه‌ای به نیازهای فکری جامعه‌ای پاسخ می‌دهد، همواره در معرض این خطر نیز قرار می‌گیرد که در جهت این نیازها سامان و جهت داده شود. دهه‌ها در ایران سخن از هایدگر رفت، بی‌آنکه بنیادی‌ترین اثر او – هستی و زمان – خوانده شده باشد. همین نقیصه احتمالاً پاشنه آشیل التفات ایرانیان به هایدگر است.


خوانش این کتاب، اندیشه‌ هایدگر را در جایگاه خود ‌به عنوان یکی از مواقف فرادهش اندیشه‌ مغرب زمین قرار می‌دهد و از بسیاری آرای او رمزگشایی و راززدایی می‌کند؛ چیزی که به نظر می‌رسد بیش از هر چیزی در مورد مواجهه با اندیشه‌ این فیلسوف تأثیرگذار، ضروری به نظر می‌رسد.


مؤسسه فرهنگی هنری روزگار نو در تهران، خیابان حافظ، بالاتر از تقاطع انقلاب، بن بست حیات، پلاک۱۲، طبقه دوم واقع است و علاقه مندان برای کسب اطلاعات بیشتر می توانند با شماره تلفن ۸۸۸۰۷۱۸۸  یا سامانه پیامکی ۳۰۰۰۷۲۲۷۰۰۱۲۲۴ یا ایمیل net rouzegareno@gmail.com تماس حاصل کنند. علاقه مندان برای ثبت نام می توانند به سایت مؤسسه  WWW.Roozegareno.net مراجعه کنند.

مطالب مرتبط :
  1. راهنمای وجود و زمان هایدگر منتشر شد
  2. دوره‌ آموزشی «در جهان هایدگر بودن» برگزار می شود
  3. درسگفتار خوانش حرکت ـ تصویر در متن هستی شناسی و معرفت شناسی برگزار می شود
  4. درسگفتار تاریخ تفکر معاصر در ایران برگزار می شود
  5. درسگفتار "متن‌خوانی مقدمه کتاب پدیدارشناسی روح" برگزار می شود/ "نیچه و فلسفه‌ معاصر فرانسوی"

پارک علم و فناوری قم

zohur