۱۵ مرداد ۱۳۹۳ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، با توجه به اینکه اغلب منابع اصطلاح‌نامه عرفان نظری، عربی بوده‌اند، «زبان عربی» به‌عنوان زبان اصلی این اصطلاح‌نامه برگزیده شد، هر چند برخی از اصطلاحاتی که از منابع فارسی استخراج شده و به فارسی هم شهرت داشته‌اند به عربی تبدیل نشده است؛ از این رو، در ترتیب الفبایی این مجموعه حروف فارسی مثل «پ» و «چ» هم وجود دارد.

 
رده‌های عرفان نظری

 


همه اصطلاحات عرفان نظری که در این مرحله و در جلد اول و دوم از این مجموعه عرضه می‌شود، در بیست و دو رده زیر قرار گرفته‌اند:

 
جلد اول

 

۱٫ أحکام الوجود؛ ۲٫ الأسماء؛ ۳٫ الصفات؛ ۴٫ الأظلال (العام)؛ ۵٫ الأعیان؛ ۶٫ التجلیات؛ ۷٫ التعینات؛ ۸٫ التنزلات؛ ۹٫ الحضرات؛

 
جلد دوم

 

۱۰٫ الحقائق؛ ۱۱٫ الحمد؛ ۱۲٫ الرقائق الارتباطیه؛ ۱۳٫ الشؤون (العام)؛ ۱۴٫ الظهورات (أعم‌الأعم)؛ ۱۵٫ الظهورات (العام)؛ ۱۶٫ العوالم؛ ۱۷٫ الکلمات؛ ۱۸٫ المراتب؛ ۱۹٫ المظاهر؛ ۲۰٫ المقامات (العام)؛ ۲۱٫ المنازل؛ ۲۲٫ النشئات.

 


نکاتی درباره اصطلاح‌نامه نویسی

 
مفهوم اصطلاح‌نامه

 

«اصطلاح‌نامه»، معادل فارسی واژه «تزاروس» (Thesaurus) به‌ معنای «گنجینه لغات» است و مراد از آن، معجمی است که همه واژه‌ها یا اصطلاحات مربوط به حوزه خاصی از معارف و فرهنگ بشری را با سامان‌دهی و نظام‌مندی ویژه‌ای در بر دارد.

 

در آغاز، هدف از تهیه اصطلاح‌نامه‌ها، دستیابی آسان به اصطلاحات و کاربرد دقیق آنها بود، اما با گذشت زمان، سامان‌دهی مفهومی و کاربرد واژه‌ها در نمایه‌سازی، هدف اصلی تهیه اصطلاح‌نامه‌ها قرار گرفت.

 

نظام مطلوب در اصطلاح‌نامه‌ها، در بردارنده طبقه‌بندی سلسله‌مراتبی (اعم و اخص)، مشخص ساختن اصطلاحات مترادف (مرجح و نامرجح) و اصطلاحات وابسته و مرتبط با یکدیگر است.

 
اهمیت اصطلاح‌نامه

 

با توجه به محدودیت‌های انسان از نظر کوتاهی عمر، حافظه محدود، ناتوانی در توجه همزمان به امور گوناگون و متفاوت، ضرورت گزینش و تعیین گستره پژوهش‌ها، اهمیت تهیة اصطلاح‌نامه‌ها بیشتر رخ می‌نماید.

 

اصطلاح‌نامه‌نویسی در علوم عقلی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چه آنکه از یک سو، هدف اصطلاح‌نامه‌ها، سامان‌دهی همة اصطلاحات، ترسیم نقشة جامع علم، تعیین روابط و تبیین دامنة واژه‌ها و اصطلاحات است و از سوی دیگر، در علوم عقلی مهم‌ترین راه برای کشف و اثبات واقعیت‌ها، تحلیل و ترکیب مفاهیم و فهم روابط مفهومی آنهاست، به‌ویژه آنکه مهم‌ترین خطاهای منطقی در این علوم، در ابهام و خلط مفاهیم، اشتراک‌های لفظی و بی‌توجهی به روابط میان اصطلاحات ریشـه دارد.

 

بازگشت به تاریخ علمی بشر نشان می‌دهد سرآغاز خطاهای منطقی و دستاویز سردمداران سوفیسم نیز ریشه در این خطا دارد؛ از این رو، سقراط ـ پیشرو مقابله با نسبی‌گرایی و شک‌گرایی ـ نقطه کور جدال‌های سوفیستها را در آن یافت و در رویارویی با آنها به تبیین مفهوم واژه‌ها و تعیین دامنة مفهومی آنها پرداخت.

 

چنان‌که اشاره شد پیشینه تعریف اصطلاحات و تعیین دامنة مفهومی واژه‌ها، دست‌کم به تاریخ مکتوب علوم عادی بشر باز می‌گردد و توجه به اهمیت آن در یونان قدیم به اندازه‌ای بود که سبب شد بخش زیادی از کتاب متافیزیک ارسطو به تعریف واژه‌ها اختصاص یابد. اما تاریخ تدوین اصطلاح‌نامه‌ها به‌معنای امروز (که در آن روابط همة اصطلاحات یک علم، با یکدیگر تعیین، و جایگاه یک واژه در ساختار کلی علم روشن می‌گردد) پیشینه درازی ندارد.

 

وضعیت اصطلاح‌نامه‌های موجود و اظهارنظر اندیشمندانی که در این باره سخن گفته و مقالاتی نوشته‌اند، به‌خوبی نشان می‌دهد که مهم‌ترین هدف آنها از این کار، دسته‌بندی مباحث برای ایجاد سرعت و سهولت در امر بازیابی بوده است؛ در حالی که به‌نظر می‌رسد نظام اصطلاح‌نامه، دارای ظرفیت‌های بیشتری است و در علوم عقلی که تعیین دامنه مفهومی در آنها، نقش زیادی در کشف، اثبات و انتقال مفاهیم دارد، این ظرفیت‌ها روشن‌تر است و بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد. البته استفاده کامل از ظرفیت‌های بالقوه اصطلاح‌نامه در پیشبرد علوم، نیازمند انجام پاره‌ای اصلاحات در اصول و نظام اصطلاح‌نامه‌نویسی است.

 
فواید اصطلاح‌نامه

 

مهم‌ترین فواید اصطلاح‌نامه‌ها عبارت‌اند از:

 

دستیابی سریع و آسان به نظام و نقشة جامع یک علم، از راه مراجعه به نمودار درختی مبتنی بر اصطلاح‌نامه؛ فهم جایگاه و موقعیت هر یک از موضوع‌ها و مسائل یک علم در ساختار کلی آن علم و دستیابی به رابطه هر موضوع با موضوع‌های دیگر آن علم، از راه مراجعه به رده، اعم‌ها، اخص‌ها و وابسته‌های هر اصطلاح؛ دستیابی به دقیق‌ترین و آشناترین واژه‌ها و اصطلاحات از میان واژه‌هایی که معنای یکسانی دارند، از راه مراجعه به اصطلاحات «مرجح» و «نمودار درختی» که در آن، تنها از اصطلاحات مرجح استفاده می‌شود؛ شناخت مترادف‌های یک اصطلاح، از راه مراجعه به واژه‌های «نامرجح» آن؛ شناخت مشترک‌های لفظی، از راه مراجعه به اصطلاح‌نامه الفبایی و توضیح‌دهنده اصطلاحات.


اصطلاح‌نامه‌های علوم عقلی اسلامی

 

مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، کار تهیه اصطلاح‌نامه‌های علوم عقلی اسلامی را از سال ۱۳۷۷ش با هدف کاربردهای دائرةالمعارفی، از علم منطق آغاز کرده و رشته‌های دیگری از علوم عقلی را در پانزده سال گذشته به آن افزوده است.

 

از میان رشته‌های علوم عقلی، تاکنون ـ علاوه بر اصطلاح‌نامه عرفان نظری، که در این کتاب عرضه شده است ـ ویرایش نخست از اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسی، منطق و فلسفة اشراق به پایان رسیده و همزمان با این مجموعه در اختیار عموم پژوهشگران و علاقه‌مندان به این رشته‌ها قرار گرفته است و اصطلاح‌نامه‌های فلسفة اسلامی، کلام اسلامی و فلسفه اخلاق آخرین مراحل انجام خود را می‌گذراند. کار تهیه اصطلاح‌نامه‌های عرفان ادبی و عرفان عملی نیز مدتی است که در این مرکز آغاز شده و تهیه اصطلاح‌نامه‌های فلسفه سیاسی، فلسفه حقوق و فلسفه دین در دستور کار این مرکز قرار گرفته است.

 

تهیه اصطلاح‌نامه در بعضی از رشته‌های علوم عقلی اسلامی، پیش از این نیز در ایران سابقه داشته، اما تاکنون اقدامی برای تهیة اصطلاح‌نامه عرفان نظری، در دیگر مراکز داخلی یا خارجی صورت نگرفته و آنچه در رشته‌های دیگر انجام شده، ویژگی‌های لازم را برای دستیابی به فواید و پیامدهای علمی مورد انتظار، به‌ویژه نیازهای این مرکز نداشته است. از این رو، این مرکز، هماهنگ با ظرفیت‌های علمی اصطلاح‌نامه‌ها و نیازهای خود، تهیه اصطلاح‌نامه‌های علوم عقلی را از نو، آغاز کرد.

 

همان‌گونه که از ویژگی‌های این کار و حجم آن برمی‌آید، این مجموعه (اصطلاح‌نامه عرفان نظری) حاصل تلاش پژوهشگران علوم عقلی و متخصصان امور نرم‌افزاری و مدیران اجرایی متعددی است که هر کدام نقشی ارزنده در این دستاورد داشته‌اند؛ به ویژه حجت‌الاسلام و المسلمین سیدیدالله یزدان‌پناه که نظارت علمی بر همه فعالیت‌های عرفانی مرکز را به‌عهده دارند و در تهیه این اصطلاح‌نامه در طی چند سال زحمات زیادی را متحمل شدند، همچنین حجت‌السلام عبداللطیف عالمی بیشترین نقش را در استخراج اصطلاحات عرفان ایفا کردند.


کتاب «اصول علم اقتصاد» منتشر شد

 

کتاب « اصول علم اقتصاد» به قلم نصرالله خلیلی تیرتاشی و به همت انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) منتشر شد.


این اثر پژوهشی در پنج فصل به اصول علم اقتصاد می‌پردازد. در فصل اول بیان کلیاتی درباره علم اقتصاد، عوامل تولید، جدول و منحنی‌ امکانات تولید می‌پردازد. در بخش دوم مباحثی از اقتصاد  خرد؛ نظیر عرضه، تقاضا، تعیین قیمت در بازار، اصول مصرف، اصول تولید، هزینه‌ها و بازارها بررسی می‌شود.


بخش سوم به بیان مباحثی از اقتصاد کلان، نظیر چرخه فعالیت اقتصادی و حسابداری ملی، تورم و سیاست اقتصادی می‌پردازد و بخش چهارم ما را با سه نظام اقتصاد اسلام، سوسیالیست و سرمایه‌داری آشنا می‌کند. بخش پنجم به بیان مسائلی درباره نظام مالی، مثل تعریف پول، وظایف پول، بانکداری و آثار و منافع انتشار پول اعتباری می‌پردازد.


کتاب « اصول علم اقتصاد » نوشته آقای نصرالله خلیلی تیرتاشی در قطع وزیری با ۳۰۴ صفحه روانه بازار نشر شده است.


پایان نامه طراحی و تبیین سیاستهای کلی اقتصادی عدالت محور با رویکرد اسلامی


پدیدآورنده: محمدمهدی نادری قمی


 چکیده: همه مکاتب الهی و ازجمله اسلام، یکی از اهداف و آرمانهای اساسی خود را تحقق عدالت اجتماعی قرار داده اند. از همین رو تلاش برای تأمین و استقرار عدالت اجتماعی یکی از مهمترین وظایف و مسئولیتهای حکومت اسلامی است. از سوی دیگر، یکی از مهمترین وجوه و ابعاد عدالت اجتماعی، عدالت اقتصادی است. بنابراین دولت اسلامی وظیفه دارد مساعی مختلفی را برای تحقق عدالت اقتصادی در جامعه به کار گیرد. بر این اساس، جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان نظامی که ادعای اسلامی بودن دارد، همان گونه که بنیان گذار آن حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری اعلام کرده اند، یکی از اهداف مهم خود را تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی قرار داده و برای رسیدن به آن تلاش می کند.


برای تحقق عدالت اقتصادی، یکی از شرایط پایه ای و اساسی این است که خط مشی های اصلی و کلان این حرکت به درستی ترسیم و تدوین گردد، تا با تکیه بر آنها مطمئن شویم مسیر کلی و کلان نظام اقتصادی به درستی ریل گذاری شده و واقعا در مسیر تحقق عدالت حرکت می کند. از دیگر سو، به اعتقاد ما، تعالیم عالی اسلام، که توسط خدای متعال برای هدایت و سعادت جامعه بشری تدوین و ابلاغ شده است، به گونه ای طراحی گردیده که اگر پیاده و اجرا گردد حتما یکی از ثمرات مهم آن، تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی خواهد بود. اگر عدالت را به اعطای حق به صاحب آن تعریف کنیم، معنای این سخن آن است که در تعالیم عالی اسلام یک سری خط مشیهای کلان و کلی ترسیم گردیده که اگر نظام اسلامی، حرکت اقتصادی خود را براساس آنها طراحی و تنظیم نماید، می توان امیدوار بود عدالت اقتصادی تحقق یافته و افراد بتوانند به حقوق اقتصادی خود دست پیدا کنند. با توجه به این نکته، این پژوهش تلاش کرده با تکیه بر روش اجتهادی که در حوزه های علمیه مرسوم است، در حدی که ظرفیت و محدودیت های خاص یک پایان نامه اجازه و امکان می دهد، برخی از این خط مشیهای کلان و کلی را استخراج و مستندات آنها را از معارف اسلامی بیان نماید.

مطالب مرتبط :
  1. انتقاد از ادامه سیاستهای اقتصادی دولت دهم/ سیاستهای بازارگرا باعث فجایع انسانی و اجتماعی شده است
  2. ضعف اخلاق اجتماعی محصول سیاست تعدیل اقتصادی است/سیاستهای اقتصادی حافظ منافع ثروتمندان بوده است
  3. نرم افزار اصطلاح‌نامه علم کلام به زودی عرضه می شود/ تشریح فعالیتهای واحد اصطلاح نامه کلام
  4. کتاب عدالت سیاسی منتشر شد/ تعامل عدالت و آزادی در اندیشه سیاسی اسلام
  5. مراحل ۶ گانه گفتمان سازی تمدن نوین اسلامی/«اصطلاح نامه بزرگ رضوی» در حال تدوین است

پارک علم و فناوری قم

zohur