۱۹ خرداد ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، وقتی که پیشینه تبلیغات در تاریخ جهان را بررسی می کنیم این نکته مشخص می شود که تبلیغات در محورها و مفاهیم مختلف انجام شده، اما به طور کلی می توان این محورها را در دو عنوان اصلی خلاصه کرد. یکی عقاید و اندیشه های مذهبی که بیشترین کاربرد تبلیغ را به خود اختصاص می داده، زیرا که مذهب، اصیل ترین و کهن ترین اندیشه ای است که با عقل و احساس و ایمان انسان در طول تاریخ آمیخته بوده است.


دوم، تفکرات و آرمانهای مادی، اعم از سیاسی، نظامی و اقتصادی و فرهنگی که اندیشه های دانشمندان و متفکرین بسیاری را به خود معطوف می داشته و در جنگ ها و رقابت های سیاسی و محاکم قضایی از ابزار تبلیغ برای پیش بردن اهداف استفاده می شده است. این نمونه تبلیغات به خصوص در کشورهای پیشرفته باستانی مانند ایران، روم، یونان و مصر رایج تر و سازمان یافته تر بوده است.


ابزاری که بیش از هر چیز در تبلیغات عمومی، خواه مذهبی و یا غیر مذهبی به کار گرفته شده بیان و خطابه، شعر، کتاب و نوشتار بوده است و بیان و سخن در این میان بیشترین جایگاه را داشته است.


احکام و اخبار عهد عتیق و مزامیر داوود و سخنان زرتشت و کلمات بودا و بیانات جالب سقراط حکیم و شاگردان وی همچون افلاطون و سپس ارسطو موید این معنا است که موضوع خطابه و سخنوری ریشه های بس عمیق دارد و تمام ملل و اقوام بدان توجه خاص مبذول داشته اند و آن را از معجزات بزرگان به حساب آورده اند. کلمات و سخنان کنفسیوس در اعصار بسیار دور در سرزمین چین نمونه ای است از توجه ملت ها به نقش بلاغت و سخنوری، لکن آنچه از موضوع سخن و خطابه و خطیب به طور مدون به ما رسیده از یونان باستان است.


میان فن تبلیغ و شیوه فطری که انسان در تجارب عملی خود بدان دست یافته و اصول و قواعدی را برای آن تدارک ندیده مانند دیگر فنون از قبیل نجاری، خیاطی و امثال اینها که مهارت و تجربه در آن نقش دارند و تبلیغ با اصول مدون و قواعد علمی، از نظر تاریخی تفاوت بارزی است. روزگارانی بود که انسان برای رساندن پیام خویش صرفا بر شیوه و وسائل ابتدایی و بدون توجه به مطالعات و اصول علمی روان شناسی یا جامعه شناسی و امثال آن، تکیه داشت. که این با حیات انسان در طول تاریخ مرتبط است. مثلا، مردم جزیره العرب،شاعران و خطیبان خود را که شعر و خطابه ها از قریحه ذاتی آنان بود، به بازارهای مشهور مانند”عکاظ” و  “ذی المجاز” و”مربد” می فرستادند تا با فصاحت و بلاغت و قدرت بیان که خصلت فطری اعراب بود مطالب مورد نظر را اعلام کنند و اگر قصیده ای از شاعری در مفاخره غالب می آمد، به او مباهات کرده و قصیده اش را در خانه کعبه در ردیف”معلقات” نصب می کردند.


این شیوه تبلیغی و استفاده از همان قریحه، تجربه و سنت های متداول هنوز هم در میان جوامع وجود دارد و شاید خود ما نیز از همان کسانی باشیم که در بسیاری از مسائل تبلیغاتی از همان سنن دیرین و بدون توجه به اصول و شیوه های علمی راه خود را می پیماییم و از پیشرفت وسائل و فنون و امور ارتباطات و تبلیغات روان شناسی و جامعه شناسی تبلیغ اطلاع درستی نداریم و به طور قطع اگر به این نکته ها عنایت می کردیم در کار تبلیغ موفق تر بودیم.


حداقل ازدو هزار و پانصد سال پیش، تدوین قواعد منطق و خطابه از یونانیان شروع شده و دانشمندانی مانند سقراط، افلاطون، و ارسطو در پیرامون آیین سخنوری، و فن استدلال و مناظره و جدل اصول و قواعدی را تدوین کردند که منطق و خطابه نام گرفت و تفصیل و توضیح آن اصول و قواعد بعدا به وسیله دانشمندان تعقیب شد و در میان فلاسفه و دانشمندان اسلامی کسانی پیدا شدند که آن مباحث را تعقیب کردند و گسترش دادند که از جمله می توان مباحث دانشمندانی چون تلخیص الخطابه ابن رشد و کتاب خطابه شفا از ابن سینا، اساس الا قتباس خواجه و….را نام برد که به شیوه حکمای یونان به تعقیب مباحث خطابه پرداخته اند.


با ظهور اسلام تبلیغ وارد مرحله جدیدی شد. از یک سو ابزارهای سنتی متداول میان اعراب و شیوه های بلاغت و شعر و خطابه با دید اسلامی مورد توجه قرار گفت و پیامبر اسلام با استفاده از آن شیوه و ابزارها با صبغه اسلامی تبلیغات را هدایت نمودند و از سوی دیگر فرهنگ نوینی که اسلام پی افکند با نوآوری های خود شیوه ها و ابزارهایی که پدید آورد که با الهام از وحی الهی، رمز نفوذ در دلها و گسترش مکتب و جذب نفوس را آموخت که دقیقا اصول عقلی و علمی به مفهوم کلی آن را ارائه می داد، اصولی که طی یک مقطع تاریخی بسیار کوتاه، عالی ترین رهآورد ارتباطی و تبلیغی را همراه داشت و فرهنگ جهان و سرنوشت انسان را دگرگون ساخت.


بدون تردید، شیوه عمل در تبلیغات و ابزارهای مترقی، اضافه بر بعد معنوی اسلام نقش بسیار مهمی را در توسعه و رواج این آیین آسمانی و جاودانی داشته است و فرهنگ، شیوه، ابزار و استراتژی تبلیغ در اسلام از نظر تجربه اجتماعی نیز شایان توجه است. چرا که اگر حتی برای علمی و منطقی بودن یک اصل، همان تجربه علمی ملاک باشد تجربه تبلیغی اسلام در میدان اجتماع، موفق ترین و پربارترین تجربه ای بود که در یکی از بحرانی ترین مقاطع جهان به منصه ظهور رسید.

مطالب مرتبط :
  1. ابزار تبلیغ در اسلام/ ابزار تبلیغ هم باید مشروع باشد
  2. نقش روانشناسی در پیشبرد تبلیغ/ نمونه قرآنی توجه به روانشناسی تبلیغ
  3. بهره گیری از مهندسی فرهنگ دینی در توسعه کمی و کیفی زیارت
  4. کتاب «اسلام‌هراسی در غرب» در خبرگزاری مهر رونمایی می شود
  5. جایگاه معرفت و شناخت در تبلیغ/ اساس تبلیغ اسلامی حجت و برهان است

پارک علم و فناوری قم

zohur