۷ خرداد ۱۳۹۲ موضوع: اخبار حوزه دین و اندیشه


به گزارش پارک علم و فناوری قم به نقل از مهر، بعضی از ما به عنوان والدین، قواعد خاص و سختگیرانه ای اعمال می کنیم و انتظار داریم که فرزندمان به طور کامل در چارچوب های تعیین شده زندگی کند. گروهی از ما والدین، بدون داشتن قواعد خاص، دیدگاه های تناوبی و گاه متناقضی داریم. ما در مواردی مجوز بعضی کارها را به فرزندمان می دهیم و در موارد دیگر، رفتارهای محدود کننده در پیش می گیریم.


والدینی هم هستند که حساسیت خاصی درباره دنیای نوجوانی و مسائل مربوط به آن، از جمله هویت یابی و خود مختاری ندارند. بعضی از والدین که نگرشی آزاد منش دارند، با فرزندشان مانند بزرگسال رفتار می کنند و ضمن آنکه تحمل عقاید متفاوت او را دارند و گاهی قواعد روشن و مشخصی هم وضع می کنند. می توان گروههای دیگری را هم به این دسته افزود، اما آنچه در بحث حاضر مورد نظر است نقش رفتارهای محدود کننده است. یافته های روانشناسی رشد نشان داده اند که در وضعیت خودمختاری و هویت یابی موفق، احترام متقابل و درک همدلانه بین نوجوانان و خانواده وجود دارد.


بر اساس آنچه بیان شد، رفتارهای محدود کننده در فرهنگ تربیتی ما دونوع اند؛ رفتارهای مبتنی بر سختگیری و انتظاراتی بر اساس قواعد خاص و رفتارهای موقعیتی و تناوبی که بر مبنای قواعد روشن و خاصی بنا نشده اند.


اگر در چند دهه گذشته رفتارهای محدود کننده ی نوع اول رایج بود، در حال حاضر رفتارهای محدود کننده نوع دوم در خانواده ها و مدارس عمومیت بیشتری دارد. هر کدام از ما بر مبنای نگرش ها، تجربه ها و انتظارات خود محدودیت هایی برای نوجوانان در نظر می گیریم.


در این محدویت ها هماهنگی مشخصی بین خانواده و مدرسه و سایر نهادهای اجتماعی وجود ندارد؛ رفتاری که در خانواده محدود شده در مدرسه آزاد است، یا کاری که در کوچه و خیابان منعی ندارد در مدرسه با محدودیت و منع مواجه است.


در درون هر نهاد تربیتی هم ثبات و هماهنگی کمتر دیده می شود. به عنوان مثال رفتارهای محدود کننده از مدرسه ای به مدرسه دیگر متفاوت است. حتی گاهی والدین ثباتی در رفتارهای خود ندارند؛ کاری را که قبلا منعی نداشت به یکباره محدود می کنند یا کاری محدود می شود اما عمل مشابه آن منعی ندارد.


در بیشتر موارد، رفتارهای محدود کننده، مبنای تربیتی مشخصی ندارند و از پشتوانه منطقی برخوردار نیستند. به عنوان نمونه، بخشی از برخوردهایی که در مدارس نسبت به پوشش موی سر و لباس شخصی دانش آموز اعمال می شود بیشتر تلاشی برای به نظم در آوردن و حصول قوانین خود ساخته است و با هیچ اصل تربیتی و منطقی سازگار نیست. گاهی در محدودیت هایی که والدین ایجاد می کنند، بیش ازآنکه اهداف تربیتی مد نظر باشند، منظور اصلی ثبات قدرت است.


ارتباط مثبت به عنوان منبع اطلاعات و الگوی رفتاری

والدین باید تکیه گاهی برای نوجوانان باشند اما ناخواسته و با اعمال رفتارهای محدود کننده چنین فرصتی را از دست می دهند. شناخت رفتارهای محدود کننده می تواند به اتخاذ روش های صحیح تربیتی کمک کند. به نمونه هایی از رفتارهای محدود کننده اشاره می کنیم؛


پیشداوری

غلبه نگرش های منفی در والدین و مربیان، موجب شکل گیری پیشداوری هایی با جهت گیری منفی می شود. بسیاری از این منع ها و سخت گیری ها به این دلیل اعمال می شوند که تصور می کنیم که اگر مراقب نباشیم، نوجوان از راه به در خواهد شد. پیشداوری آفتی اساسی برای تربیت است و در بیشتر موارد، آثار منفی آن، مشکلات جدی تر را به همراه می آورد.


مانع تراشی برای مستقل شدن

گاهی تمایل نوجوان به خود مختاری به عنوان عاملی برای تعارض تلقی می شود. کشمکش های مربوطه به خود مختاری، والدین را بر آن می دارد که رفتارهای محدود کننده در پیش گیرند و به درخواست های نوجوان برای داشتن آزادی بیشتر توجه نکنند.


مداخله در روابط همسالان

یک نمونه بارز و رایج رفتارهای محدود کننده، مداخله والدین در روابط فرزندان با همسالان است. بیشتر این مداخله ها در شرایطی صورت می گیرد که فضای خانواده از نظر عاطفی مثبت نیست و مداخله در مسیری مثبت پیش نمی رود. به این ترتیب مداخله به جای آنکه جنبه راهنمایی پیدا کند به صورت رفتاری محدود کننده در می آید و مشکلات را افزایش می دهد.


بسیاری از رفتارهای محدود کننده در تربیت نه از پایه منطقی برخوردارند و نه ضرورت دارد. رفتارهای محدود کننده ی منطقی و ضروری هم تنها در شرایطی موثر واقع خواهند شد که فضایی دلگرم کننده، با اعتماد متقابل و حمایت درخانواده و مدرسه وجود داشته باشد. پیامبر گرامی اسلام(ص) می فرمایند: دلهای خود را به نرمی و مهربانی عادت دهید و بسیار فکر کنید. در این نکته باید تامل کرد که:چه رابطه ای بین تفکر و نرمی دلها وجود دارد؟ چرا مهربان به همراه بسیار فکر کردن توصیه شده است؟

مطالب مرتبط :
  1. سختگیری یا آسان گیری در تربیت فرزندان/ تربیت باید توام با آزاد منشی باشد
  2. معرفی سایت "به کودکان فلسفه بیاموزید"
  3. مناظره نشان‌دهنده منطق گفتار مناظره‌کنندگان است/ تجلی تربیت فردی در مناظره
  4. مناظره بیانگر منطق گفتار مناظره‌کنندگان است/ تجلی تربیت فردی در مناظره
  5. شناسایی و رفع آسیبهای اجتماعی محور فعالیت های مرکز رشد شود

پارک علم و فناوری قم

zohur